مکتوم
مکتوم
ورود | عضویت
منشور فرهنگی، ادبی و ویرایشی سامانه مکتوم

شیوه‌نامه جامع فارسی‌نویسی و پاسداشت آن در مکتوم

«بسی رنج بردم در این سال سی / عجم زنده کردم بدین پارسی — پارسی را پاس بداریم؛ که خشت نخستینِ هویت، خردورزی و رسانه است.»

زبان فارسی تنها یک ابزار مخابره پیام یا قراردادی برای محاوره روزمره نیست؛ زیست‌بوم تفکر، گنجینه هزارساله حکمت، شناسنامه تمدنی و خانه پدری ماست. زبانی که از طراوت غزل رودکی و صلابت حماسه فردوسی تا دقت تاریخ‌نگاری بیهقی و رسایی نثر علمی ابوریحان بیرونی و ابن‌سینا، قرن‌ها بار سنگین دانش و هنر این مرزوبوم را بر دوش کشیده است.

در سامانه «مکتوم»، ما بر این باوریم که شکوه بصری یک فیلم خام، ظرافت هندسی یک طرح تذهیب یا اعتبار علمی یک پرونده پژوهشی، تنها زمانی به کمال می‌رسد که در کنار واژگانی پاکیزه، استوار، رسا و پیراسته قرار گیرد. آلودگی زبانی و شلختگی در خط، به همان اندازه به اعتبار یک اثر آسیب می‌زند که افت کیفیت تصویر یا خدشه در سندیت تاریخی.

این شیوه‌نامه، هم دستورنامه رسمی نگارش، نام‌گذاری و ویرایش در تمامی بخش‌های سامانه مکتوم است و هم دعوت‌نامه‌ای گرم برای همه تولیدکنندگان محتوا، تدوین‌گران، مستندسازان، طراحان، پژوهشگران و اصحاب رسانه فارسی‌زبان تا با پرهیز از واژگان نالازم بیگانه و گرته‌برداری‌های سست، فضای رسانه فارسی را به محیطی خواناتر، اصیل‌تر و چشم‌نوازتر تبدیل کنند.

بخش نخست

منظومه فکری ما؛ چرا فارسی‌نویسی دغدغه بنیادین سامانه مکتوم است؟

پاسداشت زبان معیار در آیینه رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اسلامی

«زبان فارسی یک معجزه است... من به زبان فارسی تعصب دارم. زبان، حامل فرهنگ، هویت و تاریخ یک ملت است؛ اصحاب رسانه و جوانان نباید بگذارند واژگان بیگانه و ساختارهای غلط، این چشمه زلال و شیرین را کدر و فرسوده کند.»
دیدار شاعران، استادان و اهالی فرهنگ و ادب فارسی — ۱۴۰۲/۰۱/۲۵

در روزگاری که شتاب‌زدگی شبکه‌های مجازی و سلطه اصطلاحات وارداتی، زبان فارسی را در معرض هجوم واژگان نالازم بیگانه، ساختارهای ترجمه‌زده و بی‌مبالاتی در نشانه‌گذاری قرار داده است، سامانه «مکتوم» با تأسی به دغدغه‌ها و تأکیدات مکرر رهبر شهید انقلاب اسلامی در زمینه صیانت از زبان فارسی، خود را متعهد به پاسداشت خط و زبان معیار فارسی می‌داند. ایشان همواره زبان فارسی را رمز هویت ملی، میراث گران‌سنگ تمدن اسلامی-ایرانی و عامل پیوند دل‌ها برمی‌شمردند و اهالی فرهنگ و رسانه را به درست‌گویی، درست‌نویسی و واژه‌گزینی دقیق فرامی‌خواندند.

تجربه تاریخی نشان داده است که هرگاه ملتی نسبت به واژگان و دستور زبان خود بی‌تفاوت شود، به‌تدریج توانایی اندیشیدن مستقل و تولید علم بومی را نیز از دست می‌دهد. هنگامی که یک تدوین‌گر، پژوهشگر یا برنامه‌نویس ایرانی برای توصیف ابتدایی‌ترین مفاهیم کار خود به سراغ واژگان خام فرنگی می‌رود، ناخواسته پیوند خود را با گنجینه واژگانی زبان مادری قطع می‌کند؛ در حالی که زبان فارسی به گواهی زبان‌شناسان، به سبب قابلیت بی‌نظیر در «پیشوندپذیری، پسوندپذیری و ترکیب‌سازی»، یکی از زاینده‌ترین زبان‌های جهان برای ساخت برابرنهادهای علمی و رسانه‌ای است.

همان‌گونه که ما در پایگاه داده مکتوم، فیلم‌های خام و مصالح رسانه‌ای را بدون «مهر تصویر» (واترمارک) و با بالاترین کیفیت بصری در اختیار جامعه تولیدکنندگان قرار می‌دهیم، وظیفه خود می‌دانیم که متون، عناوین، شناسه‌های پرونده‌ها و پژوهش‌های منتشرشده را نیز عاری از هرگونه آلودگی و شلختگی نگارشی عرضه کنیم. درست‌نویسی پیش از هر چیز، نشانه «احترام به مخاطب» و «انضباط فکری پدیدآورنده» است.

خانه پدری اندیشه و هویت تمدنی

پاسداشت واژگان اصیل و رسای فارسی در برابر هجوم بی‌رویه اصطلاحات خام و ترجمه‌زده در فضای فناوری، سینما و رسانه.

احترام به چشم و آرامش ذهن مخاطب

آراستگی ظاهری خط، رعایت دقیق نیم‌فاصله و ارقام فارسی، خوانش متن روی نمایشگرهای دیجیتال را روان، بی‌لکنت و دلنشین می‌کند.

مرجعیت علمی و یافت‌پذیری در کاوش

املای یکدست، پرهیز از نویسه‌های عربی و ساختار معنایی استاندارد، دقت سامانه‌های کاوش و هوش مصنوعی را در بازیابی اسناد به اوج می‌رساند.

زایندگی واژگانی در تدوین و فناوری

احیای ظرفیت‌های ترکیب‌سازی زبان فارسی برای نام‌گذاری دقیق ابزارهای نوین تدوین، پویانگاری، هوش مصنوعی و طراحی وب.

پیوند میان میراث کهن و رسانه مدرن

بهره‌گیری از پشتوانه هزارساله متون تاریخی و ادبی ایران برای بخشیدن وقار، صلابت و خوش‌آهنگی به گفتار متن (نریشن) و مقالات پژوهشی.

استقلال فرهنگی در زیست‌بوم دیجیتال

تلاش برای بومی‌سازی کامل محیط کاربری، پیام‌های سامانه و مستندات فنی به گونه‌ای که کاربر فارسی‌زبان احساس بیگانگی نکند.

بخش دوم

لحن و سبک نگارش مکتوم؛ وقار پژوهشی در کنار صمیمیت و روانی

زبان سامانه مکتوم، زبانی است «روشن، استوار، بی‌تکلف، خوش‌آهنگ و محترمانه». ما در نگارش متون نه به سراغ عبارات خشک، متکلف و کلیشه‌های بی‌روح نامه‌نگاری اداری می‌رویم و نه به دام عامیانه‌نویسی، شکسته‌نویسی و تعارفات سست در متون رسمی می‌افتیم. هدف ما انتقال دقیق‌ترین معنای علمی و رسانه‌ای با کوتاه‌ترین، رساترین و گوش‌نوازترین سازه زبانی است.

در نگارش توضیحات پرونده‌های رسانه‌ای، گفتار متن مستندها (نریشن)، مقالات پژوهشی و راهنماهای کاربری، همواره جملات «معلوم» را بر جملات «مجهول» ترجیح دهید، فعل‌های ساده و چابک فارسی را جایگزین فعل‌های مرکب کش‌دار کنید و از گرته‌برداری‌های ترجمه‌زده به‌جد بپرهیزید.

به یاد داشته باشیم که نثر معیار فارسی، نثری «فعل‌محور» و «پویا» است؛ هرچقدر فاصله میان نهاد و فعل در جمله کوتاه‌تر باشد و از صفت‌های زنجیره‌ای و حشوهای نالازم کاسته شود، تأثیرگذاری کلام بر جان مخاطب دوچندان خواهد شد.

پرهیز از کلیشه‌های بی‌روح اداری

واژگانی مانند «لذا»، «فلذا»، «می‌باشد»، «گردید»، «مبذول فرمایید»، «بدین‌وسیله» و «لازم به ذکر است» روح متن را خسته می‌کنند. به‌جای آن‌ها از «بنابراین»، «است»، «شد» و عبارات زنده استفاده کنید.

ترجیح جمله معلوم بر ساختار مجهول

در زبان فارسی، زمانی که فاعل یا پدیدآورنده مشخص است، آوردن فعل مجهول همراه با «توسط» یا «به‌وسیلهٔ» خطاست. نهاد جمله را در آغاز بنشانید و فعل معلوم به کار ببرید.

کوتاه‌نویسی، ایجاز و حذف حشو

فعل‌های مرکب دراز مانند «مورد بررسی قرار دادن» یا «اقدام به بارگذاری نمودن» را با افعال ساده و چابک «بررسی کردن» و «بارگذاری کردن» جایگزین کنید.

پرهیز جدی از گرته‌برداری و ترجمه‌زدگی

ساختارهای وارداتی از زبان انگلیسی (مانند «در پایان روز»، «ساختن حس»، «گرفـتن نقطه»، «به اشتراک گذاشتن») را کنار بگذارید و به سیاق طبیعی زبان فارسی بنویسید.

دقت در کاربرد حرف اضافه و نشانه «را»

هر فعل در زبان فارسی حرف اضافه ویژه خود را دارد (مانند «تأکید بر» نه «تأکید روی»). همچنین نشانه مفعولی «را» باید بی‌درنگ پس از مفعول بیاید، نه پس از جملات طولانی وصفی.

آهنگ کلام و تناسب در گفتار متن (نریشن)

در نگارش متن برای روایت مستند، جملات باید کوتاه، خوش‌نفس و هماهنگ با ضرب‌آهنگ تصاویر باشند تا راوی بتواند بی‌لکنت و با حس طبیعی آن‌ها را بخواند.

نادرست ننویسیم

لذا به اطلاع کاربران محترم می‌رساند که فایل‌های مربوطه در پلتفرم قرار داده شده و قابل استفاده می‌باشد.

درست بنویسیم

بنابراین به اطلاع کاربران گرامی می‌رسانیم که پرونده‌ها در سامانه بارگذاری شده و آماده بهره‌برداری است.

قاعده ویرایشی:حذف کلیشه‌های اداری («لذا»، «مربوطه»، «می‌باشد»)، جایگزینی «پلتفرم» با «سامانه» و تبدیل ساختار مجهول به معلوم.
نادرست ننویسیم

پژوهشگر اقدام به گردآوری راش‌ها و اسناد تاریخی پیرامون این رویداد نمود.

درست بنویسیم

پژوهشگر فیلم‌های خام و اسناد تاریخی دربارهٔ این رویداد را گردآوری کرد.

قاعده ویرایشی:حذف حشو «اقدام به ... نمود»، جایگزینی «راش» با «فیلم خام» و استفاده از «دربارهٔ» به‌جای «پیرامون» (که به معنای گرداگردِ مکانی است).
نادرست ننویسیم

این مستند توسط کارگردان در سال ۱۴۰۴ مورد تصویربرداری و تدوین قرار گرفت.

درست بنویسیم

کارگردان این مستند را در سال ۱۴۰۴ تصویربرداری و تدوین کرد.

قاعده ویرایشی:حذف حرف اضافه ترجمه‌زده «توسط»، پرهیز از عبارت دراز «مورد ... قرار گرفت» و زنده کردن فاعل جمله.
نادرست ننویسیم

طبق گزارشات رسیده، پیشنهادات و دستورات لازم جهت بهبود پلتفرم ارائه گردید.

درست بنویسیم

بر پایهٔ گزارش‌های رسیده، پیشنهادها و دستورهای لازم برای بهبود سامانه ارائه شد.

قاعده ویرایشی:پرهیز از بستن نشانه جمع عربی «ات» به واژگان فارسی (گزارش‌ها، پیشنهادها، دستورها، آزمایش‌ها، فرمایش‌ها).
نادرست ننویسیم

در پایان روز، این فوتج‌ها حس خوبی نمی‌سازند و ما توانستیم چالش‌ها را به خوبی هندل کنیم.

درست بنویسیم

در نهایت، این نمابرگ‌ها خوشایند نیستند و ما توانستیم چالش‌ها را به‌خوبی مدیریت کنیم.

قاعده ویرایشی:پرهیز جدی از گرته‌برداری‌های خام از زبان انگلیسی (مانند «در پایان روز / At the end of the day» و «ساختن حس / Make sense»).
نادرست ننویسیم

تعداد زیادی از پژوهشگران در رابطه با علوم غریبه مقالات متعددی را به رشته تحریر درآورده‌اند.

درست بنویسیم

بسیاری از پژوهشگران دربارهٔ علوم غریبه مقاله‌های پرشماری نوشته‌اند.

قاعده ویرایشی:جایگزینی ترکیب سست «در رابطه با» با «دربارهٔ» و ترجیح فعل ساده «نوشته‌اند» بر عبارت متکلف «به رشته تحریر درآورده‌اند».
نادرست ننویسیم

شما عزیزان می توانید از طریق لینک زیر فیدبک های خودتون رو برای ادمین بفرستید.

درست بنویسیم

شما گرامیان می‌توانید از طریق پیوند زیر، بازخوردهای خود را برای مدیر سامانه بفرستید.

قاعده ویرایشی:حفظ وقار زبان معیار و پرهیز از درهم‌آمیختن شکسته‌نویسی محاوره‌ای («خودتون») با متن رسمی.
نادرست ننویسیم

پرونده‌ای که دیروز در بخش گنجینه تاریخی سامانه مکتوم توسط پژوهشگر بارگذاری شد را دریافت کردم.

درست بنویسیم

پرونده‌ای را که پژوهشگر دیروز در بخش گنجینهٔ تاریخی سامانهٔ مکتوم بارگذاری کرده بود، دریافت کردم.

قاعده ویرایشی:نشانه مفعولی «را» باید بلافاصله پس از هسته مفعول («پرونده‌ای را که...») بیاید، نه در انتهای جمله پیرو!
نادرست ننویسیم

عدم رعایت نیم‌فاصله و عدم توجه به علایم نگارشی باعث عدم خوانایی متن می‌گردد.

درست بنویسیم

رعایت نکردن نیم‌فاصله و بی‌توجهی به علایم نگارشی، خوانایی متن را از بین می‌برد.

قاعده ویرایشی:پرهیز از تکرار واژه منفی‌ساز عربی «عدم» در آغاز عبارات و جایگزینی آن با مصدرهای منفی فارسی یا پیشوند «بی‌».
نادرست ننویسیم

این اثر به عنوان یکی از بهترین آثار مستند شناخته می‌شود و از کیفیت بالایی برخوردار است.

درست بنویسیم

این اثر یکی از بهترین مستندهاست و کیفیت بالایی دارد.

قاعده ویرایشی:حذف عبارت ترجمه‌زده «به عنوان (As a)» و جایگزینی «از ... برخوردار است» با فعل روان و کوتاه «دارد».
نادرست ننویسیم

تدوین‌گر روی اصلاح رنگ این سکانس تمرکز کرد و روی جزئیات نور حساسیت نشان داد.

درست بنویسیم

تدوین‌گر بر اصلاح رنگ این فصل تمرکز کرد و به جزئیات نور حساسیت نشان داد.

قاعده ویرایشی:کاربرد درست حروف اضافه؛ فعل «تمرکز کردن» با «بر» و «حساسیت نشان دادن» با «به» به کار می‌رود، نه با «روی».
نادرست ننویسیم

در این مقاله به بررسی علل و عوامل گرایش دانشمندان به علوم باطنی می‌پردازیم.

درست بنویسیم

در این مقاله، عوامل گرایش دانشمندان به علوم باطنی را بررسی می‌کنیم.

قاعده ویرایشی:رهانیدن متن از کلیشه «به بررسی ... می‌پردازیم» و حذف حشوِ مترادف «علل و عوامل».
نادرست ننویسیم

فرآیند رندرینگ و خروجی گرفتن از پروژه به مدت سه ساعت به طول انجامید.

درست بنویسیم

پردازش نهایی پروژه سه ساعت طول کشید (یا: سه ساعت زمان برد).

قاعده ویرایشی:حذف حشو در «به مدتِ سه ساعت» و جایگزینی «به طول انجامید» با فعل طبیعی‌تر.
نادرست ننویسیم

کاربر گرامی، رمز عبور وارد شده توسط شما صحیح نمی‌باشد. مجدداً تلاش نمایید.

درست بنویسیم

کاربر گرامی، گذرواژهٔ واردشده نادرست است. لطفاً دوباره تلاش کنید.

قاعده ویرایشی:در پیام‌های رابط کاربری (Microcopy)، لحن باید کوتاه، مؤدبانه و انسانی باشد؛ «نمی‌باشد» و «نمایید» لحن ماشینی و سرد ایجاد می‌کنند.
نادرست ننویسیم

در طول تاریخ، معماری ایوان ایرانی همواره الهام‌بخش هنرمندان بوده است.

درست بنویسیم

در سراسر تاریخ (یا: در درازنای تاریخ)، معماری ایوان ایرانی همواره الهام‌بخش هنرمندان بوده است.

قاعده ویرایشی:پرهیز از ترکیب «در طول تاریخ»؛ زیرا «طول» بعد مکانی است و برای زمان از «درازنا» یا «سراسر» استفاده می‌شود.
نادرست ننویسیم

مستندساز با یک چالش بسیار بزرگ و غیرمنتظره در حین فیلم‌برداری مواجه گردید.

درست بنویسیم

مستندساز هنگام فیلم‌برداری با چالشی بزرگ و غیرمنتظره روبه‌رو شد.

قاعده ویرایشی:جایگزینی «یک چالش» با یای نکره («چالشی») برای پرهیز از گرته‌برداری (A big challenge) و تبدیل «مواجه گردید» به «روبه‌رو شد».
نادرست ننویسیم

لازم به ذکر است که کلیه حقوق این آثار متعلق به سامانه مکتوم بوده و هرگونه کپی‌برداری ممنوع است.

درست بنویسیم

تمامی حقوق این آثار متعلق به سامانهٔ مکتوم است و هرگونه بازنشر بدون ذکر منبع مجاز نیست.

قاعده ویرایشی:حذف حشو آغازین «لازم به ذکر است» و اصلاح ساختار نادرست «بوده و ... است» (حذف به قرینه نادرست در دو فعل با معناهای متفاوت).
نادرست ننویسیم

او نه تنها در زمینه تدوین مهارت داشت، بلکه در حوزه پژوهش تاریخی نیز صاحب‌نظر بود.

درست بنویسیم

او نه‌تنها در تدوین مهارت داشت، که در پژوهش تاریخی نیز صاحب‌نظر بود.

قاعده ویرایشی:نیم‌فاصله در «نه‌تنها»، حذف واژگان حشو «زمینه/حوزه» و زیبایی کاربرد «که» در ساختارهای هم‌پایه.
بخش سوم

الفبای درست‌نویسی و قواعد ده‌گانه ویرایش صوری

یکدستی در رسم‌الخط، ستون فقرات یک رسانه حرفه‌ای و یک پایگاه داده پژوهشی است. آشفتگی در نوشتن واژگان — به‌گونه‌ای که یک کلمه در یک صفحه سرهم و در صفحه دیگر جدا نوشته شود — هم چشم خواننده را خسته می‌کند و هم موتورهای کاوش را در یافتن اسناد دچار خطا می‌سازد.

در ادامه، ده قانون طلایی و جامع سامانه مکتوم را بر پایه آخرین مصوبات فرهنگستان زبان و ادب فارسی همراه با نمونه‌های عینی مشاهده می‌کنید. با روشن کردن دکمه «پرتو ایکس» در بالای همین قاب، می‌توانید جای دقیق نیم‌فاصله‌ها را با نقطه فیروزه‌ای ببینید.

الف) قانون طلایی نیم‌فاصله در افعال، پیشوندها و نشانه‌های جمع

نیم‌فاصله (فاصله مجازی) از چسبیدن ناخواسته حروف به یکدیگر جلوگیری می‌کند، بی‌آنکه واژه را دوپاره کند. رعایت نیم‌فاصله در موارد زیر در سراسر سامانه مکتوم الزامی است:

می شود / میگوید / نمیدانم / برمیگردد / درمی یابدنادرست ننویسیم
می‌شود / می‌گوید / نمی‌دانم / برمی‌گردد / درمی‌یابد

قاعده ویرایشی:پیشوند استمراری «می‌» و «نمی‌» همواره و بدون استثنا با نیم‌فاصله از جزء بعدی جدا می‌شود.

پژوهش ها / مستندها / قابها / نرم افزارها / فیلمهانادرست ننویسیم
پژوهش‌ها / مستندها / قاب‌ها / نرم‌افزارها / فیلم‌ها

قاعده ویرایشی:نشانه جمع «ها» در تمامی واژگان با نیم‌فاصله نوشته می‌شود (در حروف غیرچسبان د، ذ، ر، ز، ژ، و، ا نیز درج نیم‌فاصله یکدستی کد را حفظ می‌کند).

بزرگ تر / زیباترین / کم نظیرترین / دقیق تر / روشن تریننادرست ننویسیم
بزرگ‌تر / زیباترین / کم‌نظیرترین / دقیق‌تر / روشن‌ترین

قاعده ویرایشی:پسوندهای صفت برتر و برترین («تر» و «ترین») در واژگان مختوم به حروف چسبان، همواره با نیم‌فاصله می‌آیند.

این فیلم را دیده ام / به او گفته ای / اسناد را یافته اندنادرست ننویسیم
این فیلم را دیده‌ام / به او گفته‌ای / اسناد را یافته‌اند

قاعده ویرایشی:شناسه‌های فعلی در زمان گذشته نقلی (ام، ای، است، ایم، اید، اند) با نیم‌فاصله پس از صفت مفعولی قرار می‌گیرند.

کتاب هائی که خواندم / قاب هائی از تاریخ / پژوهش هائی نونادرست ننویسیم
کتاب‌هایی که خواندم / قاب‌هایی از تاریخ / پژوهش‌هایی نو

قاعده ویرایشی:هنگامی که نشانه جمع «ها» با یای نکره یا موصولی همراه شود، به شکل «هایی» و با نیم‌فاصله به واژه می‌چسبد.

نرم افزاری / مستندسازیئی / تاریخیئینادرست ننویسیم
نرم‌افزاری / مستندسازی‌ای / تاریخی‌ای

قاعده ویرایشی:در واژگانی که به «ی» نسبت یا مصدری ختم می‌شوند، یای نکره به‌صورت «ای» و با نیم‌فاصله افزوده می‌شود.

ب) نیم‌فاصله در واژگان مرکب، صفت‌های شمارشی و عبارات ترکیبی

هرگاه دو یا چند واژه با هم ترکیب شوند و یک مفهوم تازه و واحد بسازند، اجزای آن‌ها برای پرهیز از دوگانه‌خوانی با نیم‌فاصله به هم پیوند می‌خورند:

شیوه نامه / دانش آموخته / آیین نامه / پایان نامه / دایره المعارفنادرست ننویسیم
شیوه‌نامه / دانش‌آموخته / آیین‌نامه / پایان‌نامه / دایرةالمعارف

قاعده ویرایشی:در واژه‌های مرکب که جزء اول آن‌ها به «ه» غیرملفوظ ختم می‌شود، استفاده از نیم‌فاصله الزامی است.

قرن بیست و یکم / دوره سی ساله / صد و بیست ثانیه / سی و پنج میلی مترینادرست ننویسیم
قرن بیست‌ویکم / دورهٔ سی‌ساله / صدوبیست ثانیه / سی‌وپنج میلی‌متری

قاعده ویرایشی:در اعداد مرکب و صفت‌های شمارشی مرکب، تمامی اجزا با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند تا یک واحد معنایی بسازند.

گفت و گو / جست و جو / شست و شو / پفت و پوزنادرست ننویسیم
گفت‌وگو (یا گفتگو) / جست‌وجو (یا جستجو) / شست‌وشو / رفت‌وآمد

قاعده ویرایشی:در بن‌های فعلی معطوف به یکدیگر، حرف ربط «و» با نیم‌فاصله به جزء پیشین می‌چسبد.

صدا و سیما / تدوین گر / مستند ساز / تاریخ نگار / آینده پژوهنادرست ننویسیم
صداوسیما / تدوین‌گر / مستندساز / تاریخ‌نگار / آینده‌پژوه

قاعده ویرایشی:در صفت‌های فاعلی مرکب، اگر جزء اول به حروف چسبان ختم شود با نیم‌فاصله (تدوین‌گر) و اگر غیرچسبان باشد پیوسته (مستندساز) نوشته می‌شود.

دل نشین / چشم نواز / شگفت انگیز / خیره کننده / تکان دهندهنادرست ننویسیم
دل‌نشین / چشم‌نواز / شگفت‌انگیز / خیره‌کننده / تکان‌دهنده

قاعده ویرایشی:صفت‌های مرکب ساخته‌شده با بن مضارع (نشین، نواز، انگیز، کننده، دهنده) با نیم‌فاصله نگاشته می‌شوند.

زیست بوم / پیش فرض / پس زمینه / پیش نمایش / درون مایهنادرست ننویسیم
زیست‌بوم / پیش‌فرض / پس‌زمینه / پیش‌نمایش / درون‌مایه

قاعده ویرایشی:ترکیب‌های ساخته شده با پیشوندهای «پیش»، «پس» و «درون» همواره با نیم‌فاصله از جزء دوم جدا می‌شوند.

ج) مرز دقیق پیوسته‌نویسی و جدانویسی («به»، «بی»، «هم»، «بر»، «فرا»)

یکی از رایج‌ترین چالش‌های نویسندگان، تشخیص مرزی است که در آن واژه‌هایی چون «به» یا «هم» باید جدا نوشته شوند یا با نیم‌فاصله بچسبند. قاعده طلایی مکتوم چنین است:

به‌خانه رفت / بهروزرسانی سامانه / به ویژه در شب / به خوبی انجام شدنادرست ننویسیم
به خانه رفت / به‌روزرسانی سامانه / به‌ویژه در شب / به‌خوبی انجام شد

قاعده ویرایشی:اگر «به» حرف اضافه باشد (به خانه، به مدرسه) جدا نوشته می‌شود؛ اما اگر قید یا صفت بسازد (به‌ویژه، به‌خوبی، به‌ندرت، به‌زودی، به‌روز) با نیم‌فاصله می‌آید.

به صورت مستند / به عنوان پژوهشگر / به منظور ارتقا / به علاوهنادرست ننویسیم
به‌صورت مستند / به‌عنوان پژوهشگر / به‌منظور ارتقا / به‌علاوه

قاعده ویرایشی:در حروف اضافه مرکب و قیدهای پرکاربرد، چسباندن «به» با نیم‌فاصله به خوانش یکپارچه جمله کمک شایانی می‌کند.

هم پیمان / هم رسانی / هم وطن / هم زمان / هم افزایینادرست ننویسیم
هم‌پیمان / هم‌رسانی / هم‌وطن / هم‌زمان / هم‌افزایی

قاعده ویرایشی:پیشوند «هم» در واژگان مرکب با نیم‌فاصله نوشته می‌شود (مگر در واژگان کوتاه تک‌هجایی و بسیار بسامد مانند همراه، همدل، همکار).

این شلوغی ها بی فایده است / بیدقتی در تدوین / بی نهایت زیبانادرست ننویسیم
این شلوغی‌ها بی‌فایده است / بی‌دقتی در تدوین / بی‌نهایت زیبا

قاعده ویرایشی:پیشوند «بی‌» همواره و بدون هیچ استثنایی با نیم‌فاصله از واژه پس از خود جدا می‌شود.

این کلمه پر کاربرد است / فیلمی کم نظیر و پر محتوانادرست ننویسیم
این کلمه پرکاربرد است / فیلمی کم‌نظیر و پرمحتوا

قاعده ویرایشی:پیشوند «کم» به سبب پایان یافتن به حرف «م» با نیم‌فاصله (کم‌نظیر) و پیشوند «پر» به سبب حرف غیرچسبان «ر» پیوسته (پرکاربرد) نوشته می‌شود.

اینکه / آنکه / چراکه / چنانچه / همانطور که / به طوری کهنادرست ننویسیم
اینکه / آنکه / چراکه / چنان‌چه / همان‌طور که / به‌طوری که

قاعده ویرایشی:پیوندهای «اینکه»، «آنکه»، «چراکه»، «بلکه» پیوسته و «چنان‌چه»، «چندان‌که»، «همان‌طور» با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند.

د) هندسه همزه، یای میانجی و کسره اضافه («هٔ»، «ه‌ای»، «ئ»)

در واژه‌هایی که به «ه» غیرملفوظ (بی‌صدا) یا مصوت‌های بلند «ا» و «و» ختم می‌شوند، هنگام اضافه شدن به کلمه دیگر یا گرفتن یای نکره، از الگوی معیار زیر پیروی می‌کنیم:

همه ی مستندها / خانهء پدری / نامه ای که خواندم / مقاله ی علمینادرست ننویسیم
همهٔ مستندها / خانهٔ پدری / نامه‌ای که خواندم / مقالهٔ علمی

قاعده ویرایشی:برای نقش کسره اضافه (مضاف و مضاف‌الیه)، نویسه استاندارد «هٔ» و برای یای نکره یا وحدت، «ه‌ای» با نیم‌فاصله به کار می‌رود.

ارائه / مسأله / رییس / پاییز / هیأت / جزییاتنادرست ننویسیم
ارائه / مسئله / رئیس / پاییز / هیئت / جزئیات

قاعده ویرایشی:در واژگان دخیل جاافتاده، شکل مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی ملاک یکدستی در سامانه مکتوم است.

تاثیر / مولف / سوال / تاسیس / تامل / متاسفانهنادرست ننویسیم
تأثیر / مؤلف / سؤال / تأسیس / تأمل / متأسفانه

قاعده ویرایشی:در واژگانی که همزه بر روی پایه «ا» یا «و» قرار دارد، حفظ علامت همزه برای جلوگیری از بدخوانی و حفظ وقار خط الزامی است.

دانائی / زیبائی / کاوش هائی / جادوئی / آرزوئی / موئینادرست ننویسیم
دانایی / زیبایی / کاوش‌هایی / جادویی / آرزویی / مویی

قاعده ویرایشی:در تمامی واژگان فارسی مختوم به مصوت‌های «ا» و «و»، همواره از یای میانجی «ی» استفاده می‌شود و نوشتن همزه («ئ») در آن‌ها نادرست است.

املاء / انشاء / اجراء / اعضاء / شعراء / ماوراءنادرست ننویسیم
املا / انشا / اجرا / اعضا / شعرا / ماورا

قاعده ویرایشی:واژگان عربی مختوم به الف و همزه، در زبان فارسی بدون همزه پایانی نوشته می‌شوند (مگر در ترکیباتی چون «ان شاءالله»).

شیء / جزء / سوء استفاده / نشأتنادرست ننویسیم
شیء / جزء / سوءاستفاده / نشئت

قاعده ویرایشی:در واژگان تک‌هجایی «شیء»، «جزء» و «سوء»، همزه پایانی برای پرهیز از اشتباه خوانده شدن حفظ می‌شود.

هـ) تنوین‌زدایی و پرهیز از ساخت‌های جعلی عربی‌مآب

زبان فارسی نیازی به تنوین‌های سنگین نصب (ـاً) ندارد. به‌ویژه بستن تنوین به واژگان فارسی یا ساختن قیدهای جعلی، خطایی نابخشودنی در ویراستاری است:

اولاً کیفیت فیلم‌های خام عالی است، دوماً نیازی به پرداخت هزینه نیست.نادرست ننویسیم
نخست اینکه کیفیت فیلم‌های خام عالی است و دوم اینکه نیازی به پرداخت هزینه نیست.

قاعده ویرایشی:جایگزینی «اولاً، ثانیاً، ثالثاً» و غلط فاحش «دوماً، سوماً» با ساختار اصیل «نخست، دوم، سوم».

لطفاً نسبت به قوانین سامانه کاملاً و دقیقاً توجه فرمایید.نادرست ننویسیم
لطفاً به قوانین سامانه به‌طور کامل و دقیق توجه کنید.

قاعده ویرایشی:جایگزینی تنوین‌های پیاپی با ساختار روان و خوش‌آهنگ «به‌طور / به شکل + صفت».

گاهاً دیده می‌شود که کاربران تلفناً یا زباناً درخواست پشتیبانی می‌کنند.نادرست ننویسیم
گاهی دیده می‌شود که کاربران به‌صورت تلفنی یا زبانی درخواست پشتیبانی می‌کنند.

قاعده ویرایشی:واژگان «گاهاً»، «تلفناً»، «زباناً»، «جانا»، «ناچاراً» کاملاً غلط و جعلی هستند و باید از متن زدوده شوند.

مجموعاً و نهایتاً ده پرونده در این بخش ثبت شده است.نادرست ننویسیم
درمجموع و درنهایت، ده پرونده در این بخش ثبت شده است.

قاعده ویرایشی:استفاده از قیدهای مرکب «درمجموع»، «درنهایت»، «درکل» و «به‌نسبت» به‌جای «مجموعاً»، «نهایتاً»، «کلاً» و «نسبتاً».

شخصاً معتقدم که اصلاً نباید از کیفیت تصویر کاسته شود.نادرست ننویسیم
خودم بر این باورم که به هیچ روی نباید از کیفیت تصویر کاسته شود.

قاعده ویرایشی:پالایش متن از تنوین‌های روزمره و جایگزینی آن‌ها با تعابیر رسای فارسی.

و) املای معیار واژگان هم‌آوا و پرغلط (ت/ط، س/ص/ث، ز/ذ/ض/ظ)

در تاریخ خط فارسی، برخی واژگان فارسی یا فرنگی به اشتباه با حروف خاص عربی (ط، ص، ذ، ظ) نوشته می‌شدند. در سامانه مکتوم، املای علمی و مصوب زیر ملاک است:

اطاق فکر / طپش قلب / ذغال / بلیط / اسطبل / باطرینادرست ننویسیم
اتاق فکر / تپش قلب / زغال / بلیت / اصطبل / باتری

قاعده ویرایشی:واژگان غیرعربی با حروف ساده فارسی (ت، س، ز) نوشته می‌شوند (واژه اصطبل به دلیل ریشه کهن دخیل، استثناست).

غلطیدن روی زمین / دیکته غلت / غلتک جاده / سواحل غلتاننادرست ننویسیم
غلتیدن روی زمین / دیکتهٔ غلط / غلتک جاده / مروارید غلتان

قاعده ویرایشی:«غلت» (با ت) از مصدر فارسی غلتیدن به معنای چرخیدن است؛ اما «غلط» (با ط) واژه‌ای عربی به معنای نادرست و اشتباه است.

انزجار شدید / التزامی / گذارش کار / پذيرائی / آذوقهنادرست ننویسیم
انزجار شدید / التزامی / گزارش کار / پذیرایی / آذوقه

قاعده ویرایشی:«گزارش» و «برگزار کردن» (به معنای انجام دادن و ادا کردن) با حرف «ز» نوشته می‌شوند، نه با «ذ».

تهدید حدود / تحدید نظامی / صواب دید / ثواب و عقابنادرست ننویسیم
تحدید حدود (محدود کردن) / تهدید نظامی (ترساندن) / صواب‌دید (مصلحت) / ثواب و عقاب (پاداش)

قاعده ویرایشی:دقت در تمایز معنایی واژگان هم‌آوا (هم‌تلفظ اما متفاوت در ریشه و معنا) در متون پژوهشی.

خواربار / خوار و خفیف / خار چشم / صغری و کبرینادرست ننویسیم
خواربار (خوردنی) / خوار و خفیف (ذلیل) / خار چشم (تیغ) / صغرا و کبرا

قاعده ویرایشی:واژگان مختوم به الف مقصوره عربی (ى) در فارسی با الف معمولی «ا» نوشته می‌شوند: فتوا، تقوا، شورا، ماوا، معنا.

طوس / طهران / اصطهبان / طبرستان / طالقاننادرست ننویسیم
توس / تهران / استهبان / تبرستان / طالقان

قاعده ویرایشی:نام شهرهای اصیل ایرانی بر پایه املای مصوب با حرف «ت» نوشته می‌شوند (طالقان و طبس به سبب شهرت تاریخی با ط باقی مانده‌اند).

ز) جمع‌های مکسر نادرست و قواعد تطابق نهاد و فعل

یکی از ظرافت‌های دستور زبان فارسی، هماهنگی میان نهاد (فاعل) و فعل جمله در شمار (مفرد و جمع) و پرهیز از ساختن جمع‌های جعلی عربی از واژگان فارسی است:

گزارشات / پیشنهادات / دستورات / فرمایشات / آزمایشات / گرایشاتنادرست ننویسیم
گزارش‌ها / پیشنهادها / دستورها / فرمایش‌ها / آزمایش‌ها / گرایش‌ها

قاعده ویرایشی:بستن نشانه جمع عربی «ات» به واژگان فارسی خطاست. تمامی این واژگان باید با نشانه جمع فارسی «ها» جمع بسته شوند.

اساتید دانشگاه / بنادر جنوب / دهات اطراف / باغات قزویننادرست ننویسیم
استادان دانشگاه / بندرهای جنوب / ده‌های اطراف / باغ‌های قزوین

قاعده ویرایشی:واژگان «استاد»، «بندر»، «ده» و «باغ» فارسی هستند و شکستن آن‌ها به سبک جمع مکسر عربی (اساتید، بنادر) در نثر معیار ناپسند است.

حواس‌ها جمع شد / امورات جاری / جواهرات / عجایب‌ها / اسرارهانادرست ننویسیم
حواس جمع شد / امور جاری / جواهرها (یا جواهر) / عجایب / اسرار (یا رازها)

قاعده ویرایشی:واژگان «حواس»، «امور»، «عجایب»، «اسرار»، «موارد» و «نکات» خودشان جمع هستند؛ دوباره جمع بستن آن‌ها با «ها» یا «ات» (جمعِ جمع) خطاست.

پرونده‌های جدیدی در پایگاه داده بارگذاری شدند.نادرست ننویسیم
پرونده‌های جدیدی در پایگاه داده بارگذاری شد.

قاعده ویرایشی:هنگامی که نهاد جمله «غیرجاندار و جمع» باشد، در نثر فصیح فارسی فعل جمله به صورت «مفرد» می‌آید (مگر آنکه جان‌بخشی شده باشد).

پژوهشگران این مجموعه، سندهای نویافته‌ای را منتشر کرد.نادرست ننویسیم
پژوهشگران این مجموعه، سندهای نویافته‌ای را منتشر کردند.

قاعده ویرایشی:برای نهاد «جاندار و جمع» (پژوهشگران)، فعل جمله همواره باید به صورت جمع (منتشر کردند) بیاید.

مردم ایران از دیرباز به زبان و ادب خود عشق می‌ورزد.نادرست ننویسیم
مردم ایران از دیرباز به زبان و ادب خود عشق می‌ورزند.

قاعده ویرایشی:اسم جمعِ جاندار مانند «مردم»، «گروه پژوهشگران» و «خانواده» با فعل جمع به کار می‌رود.

ح) قاعده حذف به قرینه و پرهیز از تکرار فعل‌های کمکی

در جملات هم‌پایه که فعل‌های یکسانی دارند، می‌توان فعل اول را به قرینه فعل دوم حذف کرد؛ اما اگر دو فعل متفاوت باشند، حذف بخش اول جمله را ناقص و نادرست می‌سازد:

این مستند در سال ۱۴۰۳ تولید و در سال ۱۴۰۴ به نمایش درآمد.نادرست ننویسیم
این مستند در سال ۱۴۰۳ تولید شد و در سال ۱۴۰۴ به نمایش درآمد.

قاعده ویرایشی:فعل اول «تولید شد» و فعل دوم «به نمایش درآمد» است؛ چون دو فعل کمکی یکسان نیستند، نمی‌توان «شد» را حذف کرد!

پرونده‌ها در سامانه بررسی، ویرایش و بایگانی گردید.نادرست ننویسیم
پرونده‌ها در سامانه بررسی، ویرایش و بایگانی شد.

قاعده ویرایشی:در اینجا هر سه جزء با فعل کمکی «شد» ساخته می‌شوند (بررسی شد، ویرایش شد، بایگانی شد)؛ بنابراین حذف «شد» از دو مورد اول کاملاً درست و فصیح است.

این کتاب متعلق به قرن پنجم بوده و توسط ابوریحان نوشته شده است.نادرست ننویسیم
این کتاب متعلق به قرن پنجم است و به دست ابوریحان نوشته شده است.

قاعده ویرایشی:کاربرد صفت مفعولی «بوده» به‌جای فعل ربط «است» در میانه دو جمله، یکی از زشت‌ترین خطاهای رایج در نثر معاصر است.

ما به اصالت زبان فارسی پایبند بوده و خواهیم بود.نادرست ننویسیم
ما به اصالت زبان فارسی پایبند بوده‌ایم و خواهیم بود.

قاعده ویرایشی:بخش اول گذشته نقلی (پایبند بوده‌ایم) و بخش دوم آینده است؛ حذف شناسه «ایم» ساختار دستوری را مخدوش می‌کند.

ط) درست‌نویسی نام‌های خاص، تاریخی، جغرافیایی و اصطلاحات علمی

در مقالات پژوهشی، تاریخ علم و مستندات سامانه مکتوم، نگارش نام دانشمندان، سلسله‌ها و مفاهیم علمی باید از استاندارد دقیق آوانگاری پیروی کند:

انیشتین / شکسپير / گوتنبرگ / سقراط / افلاطوننادرست ننویسیم
اینشتین / شکسپیر (با ی فارسی) / گوتنبرگ / سقراط / افلاطون

قاعده ویرایشی:نام دانشمندان معاصر و غربی بر پایه تلفظ علمی (اینشتین / Einstein) و نام‌های باستانی جاافتاده در سنت اسلامی به همان شکل مشهور (افلاطون، ارسطو) نوشته می‌شوند.

خواجه نصیرالدین طوسی / نظام الملک / شیخ اشراق سهروردینادرست ننویسیم
خواجه نصیرالدین توسی / نظام‌الملک / شیخ اشراق سهروردی

قاعده ویرایشی:لقب‌های تاریخی مرکب با «ال» (مانند نظام‌الملک، نصیرالدین، سیف‌الدوله) بدون فاصله و در صورت پایان جزء اول به حرف غیرچسبان، پیوسته یا با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند.

آل بویه / سلجوقیان / صفویه / خوارزمشاهیاننادرست ننویسیم
آل‌بویه / سلجوقیان / صفویان / خوارزمشاهیان

قاعده ویرایشی:ترکیب‌های تاریخی مانند «آل‌بویه» و «آل‌مظفر» با نیم‌فاصله میان دو جزء نگاشته می‌شوند.

سایبرنتیک / متافیزیک / اومانیسم / مدرنیسمنادرست ننویسیم
سایبرنتیک (یا فرمانش) / متافیزیک (ماوراءالطبیعه) / اومانیسم (انسان‌محوری) / مدرنیسم (نوگرایی)

قاعده ویرایشی:در نخستین اشاره به مکاتب فکری و علمی فرنگی در مقاله، آوردن برابرنهاد فارسی در کنار واژه لاتین به غنای آموزشی متن می‌افزاید.

ی) استاندارد نگارش عناوین، شناسه‌های پرونده‌ها و فراداده‌ها (Metadata)

عنوان هر فیلم خام، طرح گرافیکی یا مقاله پژوهشی در سامانه مکتوم، ویترین آن اثر است و باید از الگوی نگارشی یکپارچه زیر پیروی کند:

راش هوایی میدان نقش جهان اصفهان - 4k - بدون واترمارک.نادرست ننویسیم
فیلم خام نمای هوایی میدان نقش‌جهان اصفهان — وضوح ۴K

قاعده ویرایشی:در عناوین آثار هرگز در انتها نقطه (.) نگذارید، به‌جای خط فاصله کوتاه از خط تیره بلند (—) استفاده کنید و ارقام را فارسی بنویسید.

پروژه آماده افترافکت تذهیب اسلیمی شماره 12 (ورژن 2)نادرست ننویسیم
الگوی آمادهٔ پویانگاری تذهیب اسلیمی — شمارهٔ ۱۲ (ویراست ۲)

قاعده ویرایشی:بومی‌سازی کامل واژگان در عناوین محصولات برای حفظ یکپارچگی بصری فیش‌ها در صفحه نخست.

مقاله بررسی تاثیر هرمسیه و کیمیاگری بر پیدایش منطق دودویی!!نادرست ننویسیم
تأثیر سنت هرمسی و کیمیاگری بر تکوین منطق دودویی و هوش مصنوعی

قاعده ویرایشی:حذف واژه حشو «مقالهٔ بررسیِ...» از ابتدای عنوان مقاله و پرهیز مطلق از علامت تعجب در عناوین علمی.

برچسب ها: #فیلم_خام #مستند_تاریخی #معماری ایرانینادرست ننویسیم
نشان‌واژه‌ها: #فیلم_خام #مستند_تاریخی #معماری_ایرانی

قاعده ویرایشی:در نشان‌واژه‌ها (هشتگ‌ها)، فاصله میان دو کلمه همواره با زیرخط (_) پر می‌شود تا پیوند برچسب نشکند.

بخش چهارم

علایم سجاوندی و قوانین شانزده‌گانه اعداد و نشانه‌گذاری

علایم نگارشی (سجاوندی)، نت‌های موسیقی متن و چراغ‌های راهنمای اندیشه هستند؛ نبودن آن‌ها یا فاصله‌گذاری نادرست، آهنگ جمله را برهم می‌زند، معنا را مبهم می‌کند و چشم خواننده را می‌آزارد.

همچنین در تمامی صفحات، جدول‌ها، شمارنده‌ها، زمان‌بندی فیلم‌ها و فیش‌های سامانه مکتوم، استفاده از ارقام فارسی (۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹) یک اصل هویتی و تغییرناپذیر است. شانزده قانون زیر، استاندارد قطعی نشانه‌گذاری در سامانه مکتوم است:

نادرست ننویسیم

زبان فارسی ، زبان علم و هنر است .

درست بنویسیم

زبان فارسی، زبان علم و هنر است.

قاعده ویرایشی:قاعده طلایی فاصله‌گذاری: نقطه (.)، ویرگول (،)، نقطه‌ویرگول (؛)، دونقطه (:)، علامت سؤال (؟) و تعجب (!) بدون هیچ فاصله‌ای به کلمه قبل می‌چسبند و پس از آن‌ها یک فاصله کامل می‌آید.

نادرست ننویسیم

سامانه "مکتوم" ( شبکه باز رسانه‌ای ) در سال 1405 رونمایی شد.

درست بنویسیم

سامانه «مکتوم» (شبکهٔ باز رسانه‌ای) در سال ۱۴۰۵ رونمایی شد.

قاعده ویرایشی:در خط فارسی همواره از گیومه فارسی « » (و نه " ") استفاده می‌شود. پرانتز و گیومه به کلمهٔ درون خود می‌چسبند و با کلمات بیرون از خود یک فاصله دارند.

نادرست ننویسیم

استاد فرمود: «در کتاب «سیاست‌نامه» خواجه نظام‌الملک چنین آمده است».

درست بنویسیم

استاد فرمود: «در کتاب ‹سیاست‌نامه› خواجه نظام‌الملک چنین آمده است.»

قاعده ویرایشی:گیومه تودرتو: هرگاه درون یک نقل‌قول (گیومه دوتایی « ») نیاز به گیومه دیگری باشد، از گیومه تکی فارسی ‹ › استفاده می‌شود.

نادرست ننویسیم

ابوریحان بیرونی - دانشمند بزرگ ایرانی - آثار ماندگاری دارد.

درست بنویسیم

ابوریحان بیرونی — دانشمند بزرگ ایرانی — آثار ماندگاری دارد.

قاعده ویرایشی:خط تیره بلند (Em Dash): برای جداسازی جملات معترضه در میانه کلام، از خط تیره بلند (—) با یک فاصله در دو طرف استفاده می‌شود، نه از خط فاصله کوتاه (-).

نادرست ننویسیم

پژوهشگر اسناد را بررسی کرد، اما نتیجه‌ای نیافت، بنابراین سفر خود را ادامه داد.

درست بنویسیم

پژوهشگر اسناد را بررسی کرد؛ اما نتیجه‌ای نیافت؛ بنابراین سفر خود را ادامه داد.

قاعده ویرایشی:کاربرد نقطه‌ویرگول (؛): پیش از کلمات ربطی مانند «اما، ولی، بنابراین، ازاین‌رو، زیرا، چراکه» که دو جمله مستقل را به هم پیوند می‌دهند، نقطه‌ویرگول قرار می‌گیرد.

نادرست ننویسیم

در این گنجینه اسناد، فیلم‌ها، عکس‌ها و....... نگهداری می‌شود..

درست بنویسیم

در این گنجینه اسناد، فیلم‌ها، عکس‌ها و... نگهداری می‌شود.

قاعده ویرایشی:قانون سه‌نقطه: نشانه تعلیق یا حذف، دقیقاً «سه نقطه» (...) است؛ نه دو نقطه و نه نقطه‌باران! سه‌نقطه به کلمه قبلی (یا حرف «و») می‌چسبد.

نادرست ننویسیم

آیا این مستند را دیده‌اید؟؟؟ واقعاً شاهکار است!!!!!

درست بنویسیم

آیا این مستند را دیده‌اید؟ واقعاً شاهکار است!

قاعده ویرایشی:منع تکرار علایم: در متون معیار، پژوهشی و رسانه‌ای، تکرار علامت سؤال و تعجب (؟؟ / !!) نشانه شتاب‌زدگی و ضعف نگارش است. همواره یک علامت کافی است.

نادرست ننویسیم

در نسخه خطی چنین آمده است: «ملک محمود (سلطان محمود غزنوی) به ری لشکر کشید.»

درست بنویسیم

در نسخهٔ خطی چنین آمده است: «ملک محمود [سلطان محمود غزنوی] به ری لشکر کشید.»

قاعده ویرایشی:تفاوت پرانتز و قلاب (کروشه): هرگاه ویراستار یا نویسنده بخواهد توضیحی از خود را درون نقل‌قول مستقیم دیگران بیفزاید، باید آن را درون قلاب [ ] قرار دهد، نه پرانتز.

نادرست ننویسیم

از 1250 نفر شرکت‌کننده، 85% آن‌ها به پیمان فارسی‌نویسی پیوستند.

درست بنویسیم

از ۱٬۲۵۰ نفر شرکت‌کننده، ۸۵ درصد (یا ۸۵٪) آن‌ها به پیمان فارسی‌نویسی پیوستند.

قاعده ویرایشی:جداکننده هزارگان و درصد: تمام ارقام باید فارسی باشند. برای اعداد چهاررقمی و بالاتر از نویسه جداکننده هزارگان (٬) استفاده می‌شود و در متون رسمی نوشتن واژه «درصد» بر علامت «٪» ارجحیت دارد.

نادرست ننویسیم

حجم پرونده: 250MB - زمان: 04:30 دقیقه - نرخ قاب: 60fps

درست بنویسیم

حجم پرونده: ۲۵۰ مگابایت — زمان: ۰۴:۳۰ دقیقه — نرخ قاب: ۶۰ قاب بر ثانیه

قاعده ویرایشی:بومی‌سازی واحدهای فنی: در شناسنامه پرونده‌های رسانه‌ای، واحدهای حجم، زمان و نرخ قاب با حروف و ارقام فارسی نوشته می‌شوند.

نادرست ننویسیم

ابعاد این نمای آماده 1920*1080 با نسبت تصویر 16:9 است.

درست بنویسیم

ابعاد این نمای آماده ۱۹۲۰×۱۰۸۰ با نسبت تصویر ۱۶:۹ است.

قاعده ویرایشی:در بیان ابعاد تصویر و وضوح نمایشگر، به‌جای ستاره (*) یا حرف انگلیسی (x)، از علامت ضرب استاندارد (×) و ارقام فارسی استفاده شود.

نادرست ننویسیم

صفحات 10-25 کتاب را در تاریخ 1405/8/24 مطالعه کنید.

درست بنویسیم

صفحه‌های ۱۰ تا ۲۵ کتاب را در تاریخ ۱۴۰۵/۰۸/۲۴ مطالعه کنید.

قاعده ویرایشی:بازه‌های عددی و تاریخ: در متون پژوهشی به‌جای خط تیره میان دو عدد، از واژه «تا» استفاده کنید و در تاریخ‌های عددی، صفرِ پیشین ماه و روزهای تک‌رقمی را بنویسید.

نادرست ننویسیم

این رساله در سال 420 هجری (1029 م) در قرن 5 نوشته شده است.

درست بنویسیم

این رساله در سال ۴۲۰ هـ.ق (۱۰۲۹ م.) در سدهٔ پنجم هجری نوشته شده است.

قاعده ویرایشی:نگارش سال‌های تاریخی: پس از سال‌های قمری، خورشیدی و میلادی از کوتا‌ه‌نوشت‌های استاندارد «هـ.ق»، «هـ.خ» (یا «هـ.ش») و «م.» استفاده کنید و سده‌ها را با حروف (سدهٔ پنجم) بنویسید.

نادرست ننویسیم

پرسش اول این بود که: آیا هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین تدوین‌گر شود؟

درست بنویسیم

پرسش نخست این بود: آیا هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین تدوین‌گر شود؟ (یا: پرسش نخست این بود که آیا...)

قاعده ویرایشی:هرگز حرف ربط «که» و علامت «دونقطه (:)» را هم‌زمان با هم نیاورید؛ آوردن یکی از آن دو کافی است.

نادرست ننویسیم

بخش‌های سامانه عبارتند از : ۱ - گنجینه فیلم، ۲ - مقالات، ۳ - شیوه‌نامه.

درست بنویسیم

بخش‌های سامانه عبارت‌اند از: ۱. گنجینهٔ فیلم؛ ۲. مقالات؛ ۳. شیوه‌نامه.

قاعده ویرایشی:در شماره‌گذاری ردیف‌ها، پس از عدد از نقطه (۱.) یا خط تیره بدون فاصله قبل (۱-) استفاده می‌شود و میان موارد شمارشی در یک سطر، نقطه‌ویرگول (؛) قرار می‌گیرد.

نادرست ننویسیم

عنوان مقاله: «بررسی معماری ایوان ایرانی در دوره سلجوقی.»

درست بنویسیم

عنوان مقاله: «بررسی معماری ایوان ایرانی در دورهٔ سلجوقی»

قاعده ویرایشی:در سرتیترها، عناوین مقالات، نام دکمه‌ها و عناوین فیش‌های سامانه، هرگز در پایان عبارت نقطه (.) گذاشته نمی‌شود.

بخش پنجم

فرهنگ جامع واژه‌گزینی و برابرنهادهای مصوب سامانه مکتوم

ما در سامانه مکتوم در برابر واژگان بیگانه‌ای که معادل‌های روان، زیبا، خوش‌آهنگ و دقیق فارسی دارند، همواره واژه اصیل فارسی را برمی‌گزینیم. این فرهنگ ۲۴۰ واژه‌ای، حاصل پژوهش در متون اصیل ادب فارسی، مصوبات فرهنگستان و نیازهای روز جامعه تدوین‌گران، مستندسازان، پژوهشگران و طراحان وب است.

در قاب شیشه‌ای زیر می‌توانید بر پایه ۶ حوزه تخصصی سامانه، در میان برابرنهادهای رسمی کاوش کنید و با کلیک روی هر ردیف، واژه معیار را رونوشت بردارید:

رسانه و تولید
راش / راش ویدیویی (Rush)
فیلم خام / محتوای تولیدی

جایگزین اصطلاحات بیگانه در توصیف نماهای تدوین‌نشده و مستقیم از دوربین.

رسانه و تولید
فوتج (Footage)
نمابرگ / نمای آماده

قطعات ویدیویی ضبط‌شده و دسته‌بندی‌شده که آماده بهره‌برداری در تدوین هستند.

رسانه و تولید
واترمارک (Watermark)
مهر تصویر

نشان نیمه‌شفاف روی تصویر؛ مثال: «ارائه محتوای تولیدی بدون مهر تصویر».

رسانه و تولید
مدیا (Media)
رسانه

در تمامی بخش‌های کتابخانه رسانه، صوت، تصویر و تولیدات.

رسانه و تولید
فرمت (Format)
قالب

مثال: «قالب پرونده ویدیویی، صوتی یا برداری».

رسانه و تولید
هاب (Hub)
کانون / مرکز تبادل

مثال: «کانون هم‌افزایی مستندسازان و پژوهشگران».

رسانه و تولید
تایم‌لاین (Timeline)
خط زمان / نوار تدوین

بستر چینش زمانی نماها در نرم‌افزارهای ویرایش ویدیو یا گاه‌شمار تاریخی.

رسانه و تولید
ترنزیشن (Transition)
گذار / جلوه پیوند

شیوه انتقال بصری یا صوتی نرم از یک نما به نمای دیگر.

رسانه و تولید
رندر / رندرینگ (Render)
پردازش نهایی / خروجی‌گیری

فرآیند ساخت و یکپارچه‌سازی نهایی پرونده ویدیویی یا گرافیکی.

رسانه و تولید
پریست (Preset)
پیش‌تنظیم / الگوی آماده

تنظیمات ازپیش‌ذخیره‌شده برای اعمال سریع جلوه‌های بصری یا صوتی.

رسانه و تولید
لوت (LUT - Look Up Table)
رنگ‌برگ / جدول رنگ

نمایه آماده برای اصلاح رنگ و بخشیدن حال‌وهوای سینمایی به فیلم خام.

رسانه و تولید
کالر گریدینگ (Color Grading)
رنگ‌پردازی / درجه‌بندی رنگ

فرآیند هنری تنظیم طیف‌های رنگی و نور برای فضاسازی در فیلم.

رسانه و تولید
تامبنیل / کاور (Thumbnail)
پیش‌نما / تصویر رویه

تصویر شاخصی که پیش از آغاز پخش ویدیو بر روی قاب نقش می‌بندد.

رسانه و تولید
موشن گرافیک (Motion Graphics)
پویانگاری / گرافیک متحرک

هنر جان‌بخشی و حرکت‌آفرینی در طرح‌های گرافیکی، نقوش اسلیمی و نوشتارها.

رسانه و تولید
انیمیشن (Animation)
پویانمایی

آثار سینمایی یا کوتاه متحرک دو‌بعدی و سه‌بعدی.

رسانه و تولید
فریم / فریم‌ریت (Frame / FPS)
قاب / نرخ قاب

تک‌تصویرهای سازنده ویدیو و تعداد آن‌ها در هر ثانیه (مثال: ۶۰ قاب بر ثانیه).

رسانه و تولید
رزولوشن (Resolution)
وضوح تصویر / تراکم قاب

میزان دقت، شفافیت و ابعاد پیکسلی تصویر (مانند وضوح ۴K).

رسانه و تولید
بیت‌ریت (Bitrate)
نرخ داده / تراکم بیت

حجم داده‌های پردازش‌شده در هر ثانیه از پرونده ویدیویی یا صوتی.

رسانه و تولید
اسپکت ریشیو (Aspect Ratio)
نسبت قاب / تناسب تصویر

نسبت پهنا به بلندای تصویر (مانند ۱۶:۹ افقی یا ۹:۱۶ عمودی).

رسانه و تولید
اسکریپت / سناریو (Script / Scenario)
طرح‌نامه / فیلم‌نامه

متن راهنما و نقشه راه کارگردان و تدوین‌گر برای تولید اثر.

رسانه و تولید
استوری‌بورد (Storyboard)
نمافهرست / فیلم‌نامه مصور

طراحی دستی یا دیجیتال قاب‌ها پیش از آغاز فیلم‌برداری.

رسانه و تولید
دکوپاژ (Decoupage)
برش‌نگاری / نمایه‌بندی فنی

خرد کردن فیلم‌نامه به نماها و تعیین دقیق زوایای دوربین توسط کارگردان.

رسانه و تولید
میزانسن (Mise-en-scène)
صحنه‌آرایی / چیدمان قاب

آرایش عناصر بصری، نور، لباس و حرکت در برابر دیدگان دوربین.

رسانه و تولید
سکانس (Sequence)
فصل (در سینما) / رشته نما

مجموعه‌ای از صحنه‌ها و نماهای پیوسته که یک واحد روایی کامل می‌سازند.

رسانه و تولید
پلان / شات (Plan / Shot)
نما

تصویر ضبط‌شده از لحظه روشن شدن تا توقف دوربین (یک نمای پیوسته).

رسانه و تولید
کلوزآپ (Close-up)
نمای نزدیک / درشت‌نما

قاب‌بندی فشرده از چهره یا یک شیء برای نمایش جزئیات و احساسات.

رسانه و تولید
لانگ‌شات (Long Shot)
نمای دور / فراخ‌نما

قاب‌بندی باز که سوژه را در دل محیط و معماری پیرامونش نشان می‌دهد.

رسانه و تولید
مدیوم‌شات (Medium Shot)
نمای میانه

قاب‌بندی استاندارد از کمر به بالا، رایج در گفتگوهای مستند.

رسانه و تولید
پوینت آو ویو (POV)
زاویه دید / نگاه اول‌شخص

نمایی که صحنه را دقیقاً از چشم شخصیت یا راوی نشان می‌دهد.

رسانه و تولید
هلی‌شات / درون‌شات (Drone Shot)
نمای هوایی / پرنده‌نگار

تصاویر ضبط‌شده از فراز بناها و طبیعت به‌وسیله پهپاد.

رسانه و تولید
اسلوموشن (Slow Motion)
حرکت آهسته / کندنمایی

کاهش سرعت پخش تصویر برای نمایش شکوهمند جزئیات حرکت.

رسانه و تولید
تایم‌لپس (Time-lapse)
گذرنمایی / شتاب‌نمایی زمان

نمایش فشرده گذر ساعت‌ها (مانند حرکت ابرها یا ساخت بنا) در چند ثانیه.

رسانه و تولید
نریشن / وویس‌اور (Narration / Voice-over)
گفتار متن / روایت صوتی

صدای روایتگر که در آثار مستند و پژوهشی بر روی تصاویر قرار می‌گیرد.

رسانه و تولید
نریتور (Narrator)
راوی / گوینده متن

گوینده‌ای که متن مستند یا کتاب صوتی را با بیان رسا روایت می‌کند.

رسانه و تولید
ساند افکت (Sound Effect - SFX)
جلوه صوتی / آواسازی

صداهای محیطی و مکمل (مانند صدای باد، شمشیر یا ورق خوردن کتاب) در تدوین.

رسانه و تولید
آمبیانس (Ambiance)
صدای محیط / فضاصدا

صدای طبیعی زمینه در یک مکان (مانند همهمه بازار یا سکوت شبستان مسجد).

رسانه و تولید
سینک بودن (Sync)
هم‌گامی / هم‌زمانی صدا و تصویر

انطباق دقیق لب‌زدن گوینده یا ضرب‌آهنگ موسیقی با برش‌های تصویر.

رسانه و تولید
نویز (Noise)
خش الصوت (در صدا) / برفک نوری (در تصویر)

زواید ناخواسته صوتی یا دانه‌های مزاحم نوری در تصاویر کم‌نور.

رسانه و تولید
فید این / فید اوت (Fade In / Out)
پدیدار شدن / محو شدن تدریجی

آغاز یا پایان نرم تصویر و صدا از سیاهی/سکوت به روشنایی/شنیده شدن.

رسانه و تولید
کروماکی / گرین‌اسکرین (Chroma Key)
پرده‌سبز / کلید رنگ

فناوری حذف رنگ زمینه برای جایگزینی تصویر دیگر در پشت سوژه.

رسانه و تولید
کامپوزیت (Compositing)
ترکیب‌بندی تصویر / لایه‌نشانی

پیوند دادن چندین لایه تصویری و جلوه بصری برای خلق یک قاب واحد.

رسانه و تولید
پلی‌لیست (Playlist)
فهرست پخش

مجموعه رده‌بندی‌شده‌ای از آثار صوتی یا تصویری پیاپی.

رسانه و تولید
کراپ (Crop)
برش قاب / کادربندی دوباره

حذف حاشیه‌های نالازم تصویر برای تمرکز بر سوژه اصلی.

رسانه و تولید
بک‌گراند (Background)
پس‌زمینه / بوم‌پشت

بستر و لایه زیرین طرح گرافیکی یا عمق صحنه فیلم‌برداری.

رسانه و تولید
فورگراند (Foreground)
پیش‌زمینه / جلوقاب

عناصری که در نزدیک‌ترین فاصله به لنز دوربین قرار دارند.

رسانه و تولید
تیزر / تریلر (Teaser / Trailer)
پیش‌پرده / آنونس

ویدیوی کوتاه و پرکشش برای معرفی اولیه یک مستند یا رویداد.

رسانه و تولید
تیتراژ (Credits / Title Sequence)
عنوان‌بندی

بخش آغازین یا پایانی فیلم شامل نام اثر و فهرست عوامل تولید.

رسانه و تولید
اینترو / اوترو (Intro / Outro)
پیش‌درآمد تصویری / پایان‌بندی

نشان‌واره متحرک در آغاز یا پایان ویدیوهای رسانه‌ای.

رسانه و تولید
لوگو / لوگوموشن (Logo / Logo Motion)
نشان‌واره / نشان‌پویا

نماد گرافیکی هویت بصری و نسخه متحرک‌سازی‌شده آن.

رسانه و تولید
تمپلیت (Template)
الگو / قالب آماده

ساختار ازپیش‌طراحی‌شده برای تدوین، ارائه‌ها یا صفحه‌آرایی سریع‌تر.

رسانه و تولید
موکاپ (Mockup)
پیش‌نمونه نمایشی / کالبد نمایی

قالب گرافیکی برای نمایش طرح نهایی بر روی کتاب، نمایشگر یا بنر واقعی.

رسانه و تولید
وکتور (Vector)
طرح برداری / نگاره مقیاس‌پذیر

پرونده‌های گرافیکی (مانند SVG) که با بزرگ‌نمایی هرگز دچار افت کیفیت نمی‌شوند.

رسانه و تولید
پالت رنگی (Color Palette)
تخته‌رنگ / گزیده رنگ‌ها

مجموعه رنگ‌های هماهنگ و مصوب در طراحی یک اثر (مانند فیروزه‌ای و طلایی).

رسانه و تولید
کنتراست (Contrast)
تضاد نوری / تباین

فاصله میان روشن‌ترین و تیره‌ترین بخش‌های یک تصویر یا طرح.

رسانه و تولید
سچوریشن (Saturation)
غنای رنگ / اشباع رنگی

میزان خلوص، سرزندگی و شدت رنگ‌ها در تصویر.

رسانه و تولید
اکسپوژر (Exposure)
نوردهی

میزان کل نوری که به حسگر دوربین می‌رسد یا در تدوین تنظیم می‌شود.

رسانه و تولید
فوکوس / بلور (Focus / Blur)
تمرکز دید (وضوح) / تاری (ماتی)

شارپ بودن سوژه اصلی و محو بودن دلنشین پس‌زمینه.

رسانه و تولید
بوکه (Bokeh)
گوی‌های نوری / تاری художественный پس‌زمینه

جلوه زیبای نقاط نورانی خارج از کانون عدسی در شب.

رسانه و تولید
پادکست (Podcast)
رادیوبرگ / آوانامه

برنامه‌های صوتی پژوهشی و روایی قابل دریافت در فضای وب.

رسانه و تولید
اپیزود / سیزن (Episode / Season)
قسمت (بخش) / فصل

واحدهای شمارشی در مجموعه‌های مستند یا آوانامه‌ها.

رسانه و تولید
استریم / لایو (Stream / Live)
پخش برخط / پخش زنده

تماشای مستقیم رویداد یا ویدیو بدون نیاز به بارگیری کامل پرونده.

رسانه و تولید
ساب‌تایتل (Subtitle)
زیرنویس فیلم

متن زمان‌بندی‌شده گفتار فیلم در پایین قاب تصویر.

رسانه و تولید
آرشیو راش (Stock Footage)
گنجینه نماهای آماده / بانک فیلم خام

پایگاه داده جامع نماهای طبقه‌بندی‌شده برای استفاده مستندسازان.

رسانه و تولید
پروکسی (Proxy Media)
نسخه سبک تدوین / پرونده جایگزین

نسخه کم‌حجم از فیلم ۴K برای روان‌تر شدن برش‌ها در نرم‌افزار تدوین.

رسانه و تولید
اکسپورت / ایمپورت (Export / Import)
برون‌ریزی (خروجی) / درون‌ریزی (ورودی)

فراخوانی پرونده‌ها به درون نرم‌افزار و استخراج اثر نهایی.

نگارش و محتوا
تایپ کردن (Typing)
نوشتن / حروف‌چینی

مثال: «نوشتن دیدگاه با رعایت نیم‌فاصله».

نگارش و محتوا
پاراگراف (Paragraph)
بند

واحد ساختارمند متن؛ در بخش‌بندی مقالات و درگاه مدیریت سامانه.

نگارش و محتوا
بولت / بولت‌پوینت (Bullet)
گویچه / سرنشان

نشانه‌های نقطه‌ای در ابتدای فهرست‌های موردی.

نگارش و محتوا
ادیت / ادیتور (Edit / Editor)
ویرایش / ویراستار (در متن) — تدوین / تدوین‌گر (در فیلم)

تفکیک دقیق «ویرایش» برای متون و «تدوین» برای آثار ویدیویی.

نگارش و محتوا
هشتگ (Hashtag)
نشان‌واژه / کلیدبرچسب

برچسب‌های موضوعی با علامت # برای دسته‌بندی محتوا.

نگارش و محتوا
رفرنس / سورس (Reference / Source)
منبع / بن‌مایه / مأخذ

اسناد، کتاب‌ها و پایگاه‌های معتبری که پژوهش بر آن‌ها استوار است.

نگارش و محتوا
سایتیشن (Citation)
استناد / ارجاع علمی

ذکر دقیق مشخصات کتاب‌شناختی منبع در درون متن یا پاورقی.

نگارش و محتوا
ببلیوگرافی (Bibliography)
کتاب‌شناسی / فهرست منابع

سیاهه کامل منابع و مآخذ در پایان مقاله یا کتاب پژوهشی.

نگارش و محتوا
ابسترکت / سامری (Abstract / Summary)
چکیده / فشرده نوشتار

خلاصه جامع مقاله پژوهشی که در پیشانی نوشتار می‌آید.

نگارش و محتوا
لید (Lead)
پیش‌درآمد / سرآغاز

بند آغازین و برجسته مقاله که مخاطب را به خواندن متن فرامی‌خواند.

نگارش و محتوا
تیتر / هدلاین (Title / Headline)
عنوان / سرتیتر

نام اصلی مقاله، پرونده یا بخش‌های درونی نوشتار.

نگارش و محتوا
ساب‌هدینگ (Subheading)
میان‌تیتر / زیرعنوان

عناوین فرعی که بخش‌های گوناگون یک مقاله بلند را تفکیک می‌کنند.

نگارش و محتوا
کپشن (Caption)
شرح تصویر / نوشتار همراه

توضیح کوتاهی که در زیر تصاویر، نمودارها یا در ذیل فرسته‌ها درج می‌شود.

نگارش و محتوا
درافت (Draft)
پیش‌نویس / چکنویس

نگارش اولیه مقاله یا پرونده که هنوز به مرحله انتشار نهایی نرسیده است.

نگارش و محتوا
کیورد (Keyword)
کلیدواژه / واژه کانونی

واژگان کلیدی که درون‌مایه اصلی مقاله یا پژوهش را بازتاب می‌دهند.

نگارش و محتوا
تگ / لیبل (Tag / Label)
برچسب / شناسه موضوعی

عناوین کوتاه برای پیوند دادن مطالب هم‌خانواده در پایگاه داده.

نگارش و محتوا
کتگوری / تاکسونومی (Category / Taxonomy)
رده‌بندی / دسته‌بندی موضوعی

ساختار درختی و کلان برای سازمان‌دهی آثار در گنجینه مکتوم.

نگارش و محتوا
کوت / نقل‌قول (Quote)
گفتاورد / سخن‌برگ

بازآوری دقیق سخن بزرگان یا بخشی از یک سند درون گیومه فارسی « ».

نگارش و محتوا
کپی‌رایت (Copyright)
حق نشر / حقوق پدیدآورنده

پاسداشت حقوق معنوی و مالکیت فکری تولیدکنندگان اثر.

نگارش و محتوا
پلاجریزم (Plagiarism)
دستبرد فکری / سرقت علمی (انتحال)

استفاده نادرست و بدون استناد از نوشته‌ها و پژوهش‌های دیگران.

نگارش و محتوا
رزومه / سی‌وی (Resume / CV)
کارنامه پژوهشی / پیشینه حرفه‌ای

فهرست سوابق علمی، اجرایی و آثار منتشرشده پدیدآورنده.

نگارش و محتوا
بیوگرافی / بیو (Biography / Bio)
زندگینامه / معرفی کوتاه

شرح حال مختصر نویسنده یا هنرمند در کارنمای او.

نگارش و محتوا
فونت (Font)
قلم / ریخت خط

کالبد هندسی حروف فارسی (مانند قلم اصیل وزیرمتن در مکتوم).

نگارش و محتوا
بولد کردن (Bold)
ضخیم‌نگاری / برجسته‌سازی

توپر کردن واژگان کلیدی برای جلب توجه دیداری خواننده.

نگارش و محتوا
ایتالیک کردن (Italic)
کج‌نگاری / خوابیده‌نویسی

نگارش مورب حروف برای نام کتاب‌ها یا واژگان خاص.

نگارش و محتوا
هایلایت کردن (Highlight)
برجسته‌نمایی / رنگ‌پوشانی متن

مشخص کردن جملات طلایی مقاله با پس‌زمینه رنگی ملایم.

نگارش و محتوا
جاستیفای (Justify)
هم‌ترازی دوطرفه / تراز کامل سطرها

مرتب‌سازی طول سطرهای بند به گونه‌ای که از راست و چپ یکدست باشند.

نگارش و محتوا
فوت‌نوت / اندنوت (Footnote / Endnote)
پاورقی (پانوشت) / پی‌نوشت

توضیحات تکمیلی و ارجاعات در پایین صفحه یا انتهای مقاله.

نگارش و محتوا
ایندکس (Index)
نمایه / فهرست راهنما

فهرست الفبایی نام‌ها، جاها و مفاهیم در پایان آثار پژوهشی.

نگارش و محتوا
گلاسری (Glossary)
واژه‌نامه / فرهنگ اصطلاحات

فهرست تعریف واژگان تخصصی به کار رفته در یک اثر.

نگارش و محتوا
اپندیکس (Appendix)
پیوست / ضمیمه

اسناد، جدول‌ها و تصاویر تکمیلی در پایان پژوهش.

نگارش و محتوا
پرفیس / اینتروداکشن (Preface / Introduction)
پیش‌گفتار / دیباچه (مقدمه)

سخن آغازین مؤلف درباره انگیزه نگارش و چارچوب کلی اثر.

نگارش و محتوا
کانکلوژن (Conclusion)
فرجام‌سخن / نتیجه‌گیری

بخش پایانی مقاله که دستاوردهای اصلی پژوهش را جمع‌بندی می‌کند.

نگارش و محتوا
آرتیکل / پیپر (Article / Paper)
مقاله / جستار علمی

نوشتار پژوهشی ساختارمند درباره یک موضوع مشخص.

نگارش و محتوا
اسِی (Essay)
جستار ادبی-تحلیلی / رساله کوتاه

نوشتاری که در آن دقت پژوهشی با ذوق ادبی و نگاه شخصی نویسنده می‌آمیزد.

نگارش و محتوا
تز / دیسرتیشن (Thesis / Dissertation)
پایان‌نامه / رساله دکتری

پژوهش جامع دانشگاهی برای دریافت درجه علمی.

نگارش و محتوا
ریویو / بوک‌ریویو (Review)
نقد و بررسی / کتاب‌گزاری

تحلیل و ارزیابی نقاط قوت و ضعف یک کتاب یا اثر مستند.

نگارش و محتوا
پروف‌ریدینگ (Proofreading)
نمونه‌خوانی / بازخوانی نهایی

بررسی موشکافانه متن پیش از انتشار برای رفع خطاهای تایپی و نگارشی.

نگارش و محتوا
ادیشن / ورژن (Edition / Version)
ویراست / نسخه

نوبت‌های بازنگری و تکمیل یک کتاب، مقاله یا نرم‌افزار.

نگارش و محتوا
آرشیو اسناد / دوسیه (Dossier)
پرونده پژوهشی / جنگ اسناد

مجموعه گردآوری‌شده‌ای از مقالات، تصاویر و فیلم‌ها پیرامون یک موضوع خاص.

نگارش و محتوا
شیوه‌نامه / استایل‌گاید (Style Guide)
دستورنامه ویرایشی / شیوه‌نامه

مجموعه ضوابط نگارشی و بصری یک سازمان یا رسانه.

نگارش و محتوا
مانیفست (Manifesto)
منشور / مرامنامه

بیانیه رسمی اصول فکری، ارزشی و اهداف بنیادین یک جریان فرهنگی.

نگارش و محتوا
کانسپت (Concept)
مفهوم بنیادین / ایده کانونی

طرح فکری اولیه‌ای که یک اثر هنری یا پژوهشی بر پایه آن شکل می‌گیرد.

نگارش و محتوا
تم / موتیف (Theme / Motif)
درون‌مایه / بن‌مایه تکرارشونده

محور فکری اصلی اثر و عناصر نمادینی که در طول اثر تکرار می‌شوند.

نگارش و محتوا
نراتیو (Narrative)
روایت / خط روایی

چگونگی چیدمان و بازگویی رخدادها در یک اثر مستند یا تاریخی.

نگارش و محتوا
فکت (Fact)
گزاره مستند / واقعیت تاریخی

اطلاعات و رخدادهایی که با اسناد معتبر قابل اثبات هستند.

نگارش و محتوا
متدولوژی (Methodology)
روش‌شناسی پژوهش

چارچوب و شیوه علمی گردآوری و تحلیل داده‌ها در پژوهش.

نگارش و محتوا
فرمت رفرنس‌دهی (Citation Style)
الگوی استناددهی (شیوه‌نامه ارجاع)

قواعد استاندارد نوشتن منابع (مانند شیوه‌نامه شیکاگو یا APA).

رابط کاربری
تایپوگرافی (Typography)
حروف‌نگاری / خط‌آرایی

هنر و دانش چیدمان، انتخاب قلم و آرایش حروف فارسی در صفحه.

رابط کاربری
باکس (Box)
قاب / کادر

مثال: «قاب کاوش»، «قاب شیشه‌ای» یا «قاب پیشانی صفحه».

رابط کاربری
کارت (Card)
فیش / برگک

قاب‌های هندسی برای نمایش خلاصه محتوا، فیلم‌ها یا مقالات.

رابط کاربری
فیلتر (Filter)
صافی / پالایه

ابزار جداسازی و محدود کردن نتایج کاوش بر پایه ویژگی‌ها.

رابط کاربری
سورت (Sort)
چینش / مرتب‌سازی

ردیف کردن پرونده‌ها بر پایه تاریخ انتشار، محبوبیت یا حروف الفبا.

رابط کاربری
مودال / پاپ‌آپ (Modal / Popup)
قاب شناور / پنجره بازشونده

پنجره‌ای شیشه‌ای که بدون ترک صفحه، روی صفحه اصلی باز می‌شود.

رابط کاربری
منو / نوبار (Menu / Navbar)
فهرست امکانات / نوار راهبری

فهرست دسترسی سریع به بخش‌های گوناگون سامانه در بالای صفحه.

رابط کاربری
مگامنو (Mega Menu)
فرسته راهبری جامع / کلان‌فهرست

پنجره عریض راهبری که تمام دسته‌بندی‌ها و زیربخش‌ها را یکجا نشان می‌دهد.

رابط کاربری
استایل (Style)
سبک بصری / آرایش ظاهری

ویژگی‌های رنگی، نوری و هندسی عناصر صفحه.

رابط کاربری
حالت هاور (Hover State)
حالت مکث نشانگر / گذر موشواره

تغییر رنگ یا درخشش قاب هنگام قرار گرفتن نشانگر موشواره روی آن.

رابط کاربری
هیرو سکشن (Hero Section)
پیشانی صفحه / قاب پیشاهنگ

نخستین و شاخص‌ترین قاب بصری در بالاترین بخش هر صفحه.

رابط کاربری
هولوگرافی (Holography)
تمام‌نگاری / طیف‌نگاری نوری

جلوه‌های نوری سه‌بعدی و رنگین‌کمانی در طراحی رابط کاربری.

رابط کاربری
گلس‌مورفیسم (Glassmorphism)
شیشه‌نگاری / سبک بلورین

طراحی قاب‌های نیمه‌شفاف و مات با درخشش مرزهای نوری (سبک ویژه مکتوم).

رابط کاربری
نئومورفیسم (Neumorphism)
برجسته‌نگاری نرم / سایه‌نگاری درون‌رو

استفاده از سایه‌های درونی و بیرونی برای ایجاد حس فرورفتگی یا برجستگی.

رابط کاربری
تول‌تیپ (Tooltip)
پیام راهنما / نکته‌نما

توضیح کوتاهی که با مکث نشانگر روی یک دکمه یا نماد نمایان می‌شود.

رابط کاربری
تم (Theme)
زمینه / پوسته

پوسته رنگی کلی سامانه (مانند زمینه لاجوردی شب یا فیروزه‌ای روز).

رابط کاربری
فول‌اسکرین (Full Screen)
تمام‌صفحه / گستره کامل

نمایش ویدیو یا تصویر در کل مساحت نمایشگر.

رابط کاربری
هدر (Header)
سرصفحه / نوار پیشانی

بخش بالایی و ثابت سامانه شامل نشان مکتوم، کاوش و حساب کاربری.

رابط کاربری
فوتر (Footer)
پاصفحه / پایانه صفحه

بخش پایانی سامانه شامل شناسنامه، پیوندهای کلیدی و حقوق نشر.

رابط کاربری
سایدبار (Sidebar)
ستون کناری / قاب راهبری کناری

ستون عمودی کنار صفحه برای نمایش سرفصل‌ها یا صافی‌های کاوش.

رابط کاربری
اسکرول (Scroll)
پیمایش / لغزش صفحه

حرکت به بالا و پایین در طول صفحه برای مشاهده ادامه محتوا.

رابط کاربری
اسکرول‌بار (Scrollbar)
نوار پیمایش

نوار باریک در کناره صفحه که موقعیت کاربر را در طول متن نشان می‌دهد.

رابط کاربری
تب (Tab)
زبانه / برگک

بخش‌بندی‌های قابل انتخاب در بالای یک قاب واحد.

رابط کاربری
آیکون (Icon)
نماد / نقشک

نگاره‌های خطی و هندسی ظریف (الهام‌گرفته از ایوان و مقرنس) در کنار عناوین.

رابط کاربری
بنر (Banner)
لوح نوری / تابلو اعلانات

قاب‌های تصویری عریض برای معرفی پرونده‌ها یا مناسبت‌های ویژه.

رابط کاربری
اسلایدر / کاروسل (Slider / Carousel)
گردونه تصویر / قاب لغزان

قاب پویایی که چندین اثر برگزیده را به‌نوبت به نمایش می‌گذارد.

رابط کاربری
دارک‌مود / لایت‌مود (Dark / Light Mode)
نمای شب (تیره) / نمای روز (روشن)

تنظیم طیف نوری صفحه برای آسایش چشم مخاطب در ساعات مختلف.

رابط کاربری
پلیس‌هولدر (Placeholder)
جانگهدار / تصویر پیش‌فرض

متن راهنمای درون کادرهای ورودی یا نگاره جایگزین برای فیش‌های بدون تصویر.

رابط کاربری
اسکلتون / شیمر (Skeleton / Shimmer)
کالبد بارگذاری / درخشش انتظار

جلوه شیشه‌ای مواج که تا زمان دریافت کامل تصویر از کارگزار نمایش داده می‌شود.

رابط کاربری
دراپ‌داون / سلکت (Dropdown / Select)
فهرست کشویی / منوی آبشاری

قاب انتخابی که با فشردن آن، گزینه‌ها به سمت پایین گشوده می‌شوند.

رابط کاربری
بردکرامب (Breadcrumb)
مسیر راهنما / ردپای صفحه

زنجیره پیوندهایی که جایگاه صفحه جاری را نسبت به خانه نشان می‌دهد.

رابط کاربری
ریسپانسیو (Responsive)
واکنش‌گرا / همساز با نمایشگر

هماهنگی خودکار چیدمان قاب‌ها با نمایشگر تلفن همراه، لوح رایانه و نمایشگرهای عریض.

رابط کاربری
تاگل / سوییچ (Toggle / Switch)
کلید وضعیت / ضامن تغییر حالت

کلیدهای دوحالته کشویی برای روشن و خاموش کردن یک ویژگی (مانند پرتو ایکس).

رابط کاربری
چک‌باکس / رادیوباتن (Checkbox / Radio)
خانه انتخاب چندگانه / دکمه انتخاب تکی

مربع‌ها و دایره‌های کوچک برای علامت‌گذاری گزینه‌ها در فرم‌ها.

رابط کاربری
اینپوت / تکست‌اریا (Input / Textarea)
کادر ورودی / قاب نوشتار

کادرهای تک‌خطی یا چندخطی برای دریافت متن از کاربر.

رابط کاربری
کال تو اکشن (CTA - Call to Action)
دکمه فراخوان / کلید اقدام

دکمه شاخص و رنگی که کاربر را به انجام کار اصلی (مانند بارگیری یا هم‌پیمانی) دعوت می‌کند.

رابط کاربری
بج / چیپ (Badge / Chip)
نشانک / برچسب وضعیت

کپسول‌های رنگی کوچک در بالای عناوین یا کنار نام کاربران.

رابط کاربری
آکاردئون (Accordion)
قاب تاشو / کشوی بازشونده

قاب‌هایی که با کلیک روی عنوان، باز می‌شوند و پاسخ را نشان می‌دهند (مانند پرسش‌های متداول).

رابط کاربری
پیجینیشن (Pagination)
صفحه‌بندی / شماره‌برگ

دکمه‌های شماره‌دار در پایین فهرست‌ها برای رفتن به صفحات بعدی.

رابط کاربری
اینفینیت اسکرول (Infinite Scroll)
پیمایش بی‌کران / بارگذاری پیوسته

نمایش خودکار پرونده‌های بیشتر با رسیدن کاربر به انتهای صفحه.

رابط کاربری
توست / اسنک‌بار (Toast / Snackbar)
اعلان گذرا / پیامک شناور

پیام کوتاهی که برای چند ثانیه در گوشه صفحه ظاهر و سپس محو می‌شود.

رابط کاربری
گرید / لی‌اوت (Grid / Layout)
شبکه‌بندی / چیدمان صفحه

ساختار هندسی ستون‌ها و ردیف‌ها برای آرایش منظم قاب‌ها.

رابط کاربری
پدینگ / مارجین (Padding / Margin)
فاصله درونی / حاشیه بیرونی

فضای تنفس میان متن و دیواره قاب (درونی) و فاصله میان دو قاب مجاور (بیرونی).

رابط کاربری
بوردر / رادیوس (Border / Radius)
کادر مرزی / انحنای گوشه‌ها

خطوط دور قاب‌ها و میزان گرد شدن زوایای چهارگوش.

رابط کاربری
گرادینت (Gradient)
طیف نوری / گذار رنگی

تغییر نرم و پیوسته از یک رنگ به رنگ دیگر در پس‌زمینه یا خطوط نوری.

رابط کاربری
درگ اند دراپ (Drag and Drop)
کشیدن و رها کردن

جابه‌جایی یا بارگذاری پرونده‌ها با گرفتن آن‌ها توسط موشواره و رها کردن در قاب.

رابط کاربری
پریویو (Preview)
پیش‌نمایش / بازبینی زنده

مشاهده نتیجه نهایی تغییرات پیش از ثبت و انتشار قطعی.

عمومی و سامانه
پلتفرم (Platform)
سامانه / سکوی رسانه‌ای

در سراسر متون از «سامانه مکتوم» به‌جای پلتفرم یا سایت استفاده می‌شود.

عمومی و سامانه
سرچ (Search)
کاوش / جستجو

در تمامی قاب‌های جستجوی سامانه، واژه باوقار «کاوش» به کار می‌رود.

عمومی و سامانه
فایل (File)
پرونده / سند / اثر

بسته به بافتار، از «پرونده رسانه‌ای»، «سند» یا «اثر» استفاده می‌شود.

عمومی و سامانه
فولدر / دایرکتوری (Folder / Directory)
پوشه / شاخه

محفظه دسته‌بندی پرونده‌ها در رایانه یا پایگاه داده.

عمومی و سامانه
آرشیو / دیتابیس (Archive / Database)
پایگاه داده / گنجینه

جایگزین رسمی آرشیو و دیتابیس در سامانه مکتوم.

عمومی و سامانه
آیتم (Item)
مورد / گزینه / فقره

در فهرست‌ها و بخش‌های انتخابی از «مورد» یا «گزینه» و در شمارش اسناد از «فقره» استفاده شود.

عمومی و سامانه
لیست (List)
فهرست / سیاهه

مجموعه ردیف‌شده‌ای از عناوین، پرونده‌ها یا منابع.

عمومی و سامانه
پکیج / باندل (Package / Bundle)
بسته / مجموعه

مثال: «بسته جامع طرح‌های گرافیکی و تذهیب».

عمومی و سامانه
کالکشن (Collection)
مجموعه برگزیده / گردآورد

گروهی از آثار که با یک درون‌مایه مشترک گردآوری شده‌اند.

عمومی و سامانه
کپی (Copy)
رونوشت

برای دکمه‌های برداشتن متن، کد یا نشانی پیوند.

عمومی و سامانه
پیست (Paste)
جای‌گذاری / چسباندن

نشاندن متنِ رونوشت‌شده در قاب جدید.

عمومی و سامانه
کلیپ‌بورد (Clipboard)
بریده‌دان / حافظه موقت

مثال: «عبارت در بریده‌دان رونوشت شد».

عمومی و سامانه
آپدیت (Update)
به‌روزرسانی

با رعایت دو نیم‌فاصله نوشته می‌شود.

عمومی و سامانه
آپگرید (Upgrade)
ارتقا / بهینه‌سازی سطح

بالا بردن سطح امکانات یا ویژگی‌های یک بخش.

عمومی و سامانه
نوتیفیکیشن (Notification)
اعلان / پیام آگاه‌سازی

پیام‌های اطلاع‌رسانی سامانه در میزکار کاربر.

عمومی و سامانه
کنترل (Control)
نظارت / مهار / پایش

مثال: «نظارت بر کیفیت محتوای تولیدی».

عمومی و سامانه
ایمیل (Email)
رایانامه / پست الکترونیکی

نشانی مکاتبات دیجیتال کاربر.

عمومی و سامانه
آدرس / لینک (Address / Link)
نشانی / پیوند

نشانی اینترنتی صفحات یا پیوند میان دو مطلب.

عمومی و سامانه
شورت‌لینک (Short Link)
پیوند کوتاه / نشانی فشرده

نشانی کوتاه‌شده برای هم‌رسانی آسان‌تر در شبکه‌ها.

عمومی و سامانه
کیوآر کد (QR Code)
رمزینه پاسخ سریع / بارکد چهارگوش

نگاره نقطه‌ای برای اسکن با دوربین تلفن همراه.

عمومی و سامانه
گرید (Grade)
درجه / جایگاه / رتبه کیفی

ارزیابی سطح کیفی یا رتبه‌بندی آثار در سامانه.

عمومی و سامانه
آپلود (Upload)
بارگذاری

فرستادن پرونده‌های رسانه‌ای یا اسناد به پایگاه داده سامانه.

عمومی و سامانه
دانلود (Download)
بارگیری / دریافت پرونده

دریافت و ذخیره پرونده‌های سامانه روی دستگاه کاربر.

عمومی و سامانه
شیر / اشتراک‌گذاری (Share)
هم‌رسانی / بازنشر

فرستادن پیوند یک اثر یا مقاله برای بهره‌مندی دیگران.

عمومی و سامانه
استوری (Story)
روزنگار / لحظه‌نگار

روایت‌های کوتاه تصویری و روزانه در شبکه‌های اجتماعی.

عمومی و سامانه
پست (Post)
فرسته / نوشتار

هر واحد محتوای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی یا وب‌نوشت.

عمومی و سامانه
کامنت (Comment)
دیدگاه / نظر

یادداشت‌ها و نقدهای مخاطبان در ذیل آثار و مقالات.

عمومی و سامانه
ریپلای (Reply)
پاسخ / واکنش به دیدگاه

نوشتن پاسخ مستقیم در زیر دیدگاه یک کاربر دیگر.

عمومی و سامانه
لایک / فیدبک (Like / Feedback)
پسند / بازخورد

ابراز همدلی با اثر یا ثبت واکنش سازنده نسبت به محتوا.

عمومی و سامانه
ریتینگ / استار (Rating / Star)
امتیازدهی / ستاره‌بخشی

ارزیابی کیفیت اثر توسط کاربران از یک تا پنج.

عمومی و سامانه
بوکمارک / سیو (Bookmark / Save)
نشان‌گذاری / اندوختن در گنجینه

ذخیره کردن اثر در فهرست شخصی برای دسترسی دوباره.

عمومی و سامانه
آنلاین / آفلاین (Online / Offline)
برخط / برون‌خط (مستقل از شبکه)

وضعیت ارتباط زنده یا کارکرد پایدار بدون نیاز به اینترنت جهانی.

عمومی و سامانه
وایرال (Viral)
فراگیر / دست‌به‌دست‌شده

اثری که با اقبال گسترده و سریع مخاطبان روبه‌رو شود.

عمومی و سامانه
ترند (Trend)
موج روز / کانون توجه

موضوعات پرمخاطب و داغ در فضای رسانه.

عمومی و سامانه
پین کردن (Pin)
سنجاق کردن / صدرنشین کردن

ثابت نگه داشتن یک دیدگاه یا اعلان مهم در بالای فهرست.

عمومی و سامانه
فالو / فالور (Follow / Follower)
دنبال کردن / همراه (هم‌مسیر)

پیگیری آثار یک پدیدآورنده و مخاطبان همراه او.

عمومی و سامانه
منشن کردن (Mention)
نام‌برد / فراخوانی کاربر

اشاره به نام کاربری فردی دیگر در متن دیدگاه با علامت @.

عمومی و سامانه
کمپین (Campaign)
پویش / حرکت جمعی

مثال: «پویش پاسداشت زبان فارسی در رسانه».

عمومی و سامانه
وبینار / ورکشاپ (Webinar / Workshop)
نشست برخط / کارگاه آموزشی

رویدادهای هم‌اندیشی و آموزش عملی مهارت‌ها.

عمومی و سامانه
چت / مسنجر (Chat / Messenger)
گفتگو / پیام‌رسان

بستر تبادل پیام میان کاربر و پشتیبانی سامانه.

عمومی و سامانه
پرامپت (Prompt - در هوش مصنوعی)
فرمان‌واژه / دستور توصیفی

متن دقیقی که برای تولید تصویر یا تحلیل متن به هوش مصنوعی داده می‌شود.

عمومی و سامانه
هوش مصنوعی مولد (Generative AI)
هوش مصنوعی زاینده / آفرینشگر هوشمند

سامانه‌های هوشمند تولید متن، تصویر و ویدیو.

کاربری و درگاه
پروفایل (Profile)
نماگر / کارنما

صفحه نمایش اطلاعات، زندگینامه و فعالیت‌های کاربر.

کاربری و درگاه
پنل (Panel)
درگاه

مثال: «درگاه مدیریت سامانه مکتوم».

کاربری و درگاه
ادمین / سوپرادمین (Admin / Super Admin)
مدیر / مدیر ارشد سامانه

مسئول رسیدگی، تأیید آثار و نظارت کلان بر بخش‌های سامانه.

کاربری و درگاه
مُدریتور (Moderator)
ناظر محتوا / دیده‌بان دیدگاه‌ها

مسئول بررسی و تأیید دیدگاه‌ها و پیشنهادهای کاربران.

کاربری و درگاه
آواتار (Avatar)
چهرک / نگاره کاربری

تصویر یا نماد نماینده کاربر در سامانه.

کاربری و درگاه
داشبورد (Dashboard)
میزکار / پیشخوان کاربری

صفحه نخست درگاه کاربری یا مدیریتی که خلاصه آمار را نشان می‌دهد.

کاربری و درگاه
لاگین (Login)
ورود به درگاه

ورود به حساب کاربری در سامانه.

کاربری و درگاه
لاگ‌اوت (Logout)
خروج از حساب

خروج ایمن از حساب کاربری.

کاربری و درگاه
یوزرنیم (Username)
نام کاربری / شناسه کاربری

شناسه اختصاصی هر کاربر در سامانه.

کاربری و درگاه
پسورد (Password)
رمز / گذرواژه

عبارت امنیتی برای ورود به درگاه.

کاربری و درگاه
اکانت (Account)
حساب کاربری

جایگاه و پرونده رسمی هر پژوهشگر یا کاربر در سامانه.

کاربری و درگاه
رجیستر / ساین‌آپ (Register / Sign up)
نام‌نویسی / عضویت

فرآیند پیوستن کاربر جدید به خانواده سامانه مکتوم.

کاربری و درگاه
وریفای / کد او‌تی‌پی (Verify / OTP)
راستی‌آزمایی / رمز یک‌بارمصرف

کد امنیتی پیامکی برای تأیید شماره همراه و ورود ایمن.

کاربری و درگاه
اکسس / پرمیشن (Access / Permission)
سطح دسترسی / مجوز فعالیت

دامنه اختیارات تعریف‌شده برای کاربران یا مدیران بخش‌ها.

کاربری و درگاه
رول کاربری (User Role)
نقش سازمانی / جایگاه کاربری

جایگاه کاربر در سامانه (مانند: پژوهشگر، تدوین‌گر، مدیر).

کاربری و درگاه
تیکت / ساپورت (Ticket / Support)
درخواست پشتیبانی / پیام پیگیری

گفتگوی مکتوب کاربر با بخش پشتیبانی فنی و محتوایی.

کاربری و درگاه
سابسکریپشن / وی‌آی‌پی (Subscription / VIP)
اشتراک ویژه / عضویت برگزیده

دسترسی سطح بالا به پرونده‌ها و خدمات ویژه سامانه.

کاربری و درگاه
پندینگ / اکتیو (Pending / Active)
در انتظار تأیید / فعال (تأییدشده)

وضعیت بررسی دیدگاه‌ها، هم‌پیمانان یا پرونده‌های ارسالی.

کاربری و درگاه
بلاک / بن کردن (Block / Ban)
مسدودسازی / تعلیق دسترسی

جلوگیری از فعالیت حساب‌های متخلف یا هرزنگار.

کاربری و درگاه
پرایوسی / ترمز (Privacy / Terms)
حریم خصوصی / ضوابط و مقررات

میثاق‌نامه حفاظت از اطلاعات کاربران و قوانین بهره‌برداری از سامانه.

فنی و زیرساخت
سرور (Server)
کارگزار / پایگاه میزبان

رایانه قدرتمند میزبان صفحات سامانه یا پرونده‌های رسانه‌ای.

فنی و زیرساخت
استاتیک (Static)
ایستا

محتوا یا صفحه‌ای که بدون نیاز به پردازش لحظه‌ای نمایش داده می‌شود.

فنی و زیرساخت
داینامیک (Dynamic)
پویا

محتوایی که به صورت زنده از پایگاه داده خوانده و تغییر می‌کند.

فنی و زیرساخت
اتوماتیک (Automatic)
خودکار

انجام فرآیندهای سامانه بدون نیاز به دخالت دستی.

فنی و زیرساخت
سیستم (System)
سامانه / دستگاه

مجموعه یکپارچه نرم‌افزاری یا سخت‌افزاری.

فنی و زیرساخت
سئو تکنیکال (Technical SEO)
سئو فنی / بهینه‌سازی ساختاری

بهینه‌سازی کدها و فراداده‌ها برای درک بهتر کاوشگرهای وب.

فنی و زیرساخت
موتور جستجو / بروزر (Search Engine / Browser)
موتور کاوش / مرورگر وب

نرم‌افزارهای نمایش صفحات وب و سامانه‌های یافتن اطلاعات.

فنی و زیرساخت
کش (Cache)
حافظه نهان

ذخیره موقت داده‌ها برای افزایش چشمگیر سرعت بارگذاری صفحات.

فنی و زیرساخت
باگ / ارور (Bug / Error)
رخنه فنی / خطای سامانه

هرگونه اختلال نرم‌افزاری که نیازمند بررسی و رفع فنی باشد.

فنی و زیرساخت
بک‌آپ (Backup)
نسخه پشتیبان / اندوخته ایمن

ذخیره‌سازی دوره‌ای اطلاعات برای صیانت از داده‌های سامانه.

فنی و زیرساخت
لودینگ (Loading)
در حال بارگذاری / شکیبایی

وضعیت انتظار هنگام فراخوانی اطلاعات از کارگزار.

فنی و زیرساخت
فرانت‌اند / بک‌اند (Frontend / Backend)
بخش پیشخوان (دیداری) / بخش پسین (هسته فنی)

لایه ظاهری سامانه که کاربر می‌بیند و لایه منطقی و پایگاه داده.

فنی و زیرساخت
فول‌استک (Full-Stack)
توسعه جامع (پیشخوان و پسین)

طراحی و برنامه‌نویسی یکپارچه تمامی لایه‌های سامانه.

فنی و زیرساخت
ای‌پی‌آی (API)
رابط برنامه‌نویسی / درگاه تبادل داده

پل ارتباطی ایمن میان بخش‌های گوناگون نرم‌افزار یا خدمات پیامکی.

فنی و زیرساخت
کوئری (Query)
پرس‌وجو / درخواست داده

فرمان ارسال‌شده به پایگاه داده برای واکشی اطلاعات خاص.

فنی و زیرساخت
متادیتا / متاتگ (Metadata / Meta Tag)
فراداده / برچسب شناسنامه

اطلاعات توصیفی پنهان در دل پرونده‌ها یا صفحات وب (مانند عنوان، ابعاد، تاریخ).

فنی و زیرساخت
دامین / ساب‌دامین (Domain / Subdomain)
دامنه / زیردامنه

نام و نشانی اصلی سامانه در شبکه جهانی.

فنی و زیرساخت
هاست / استوریج (Host / Storage)
فضای میزبانی / انباره داده

فضای دیسک اختصاص‌یافته در کارگزار برای نگهداری پرونده‌های حجیم.

فنی و زیرساخت
سی‌دی‌ان (CDN)
شبکه توزیع محتوا

توزیع پرونده‌ها در کارگزارهای گوناگون (که مکتوم برای پایداری بومی به آن وابسته نیست).

فنی و زیرساخت
انکریپشن (Encryption)
رمزنگاری / ایمن‌سازی داده

قفل‌گذاری پیشرفته اطلاعات حساس کاربران و گزارش‌ها در پایگاه داده.

فنی و زیرساخت
ریت‌لیمیت (Rate Limit)
مهار نرخ درخواست / سقف فراخوانی

محدودیت امنیتی برای جلوگیری از ارسال درخواست‌های رباتیک پیاپی.

فنی و زیرساخت
کوکی / سشن (Cookie / Session)
نشانه نشست / نشست کاربری

پرونده کوچک امنیتی برای به خاطر سپردن وضعیت ورود کاربر.

فنی و زیرساخت
لاگ (Log)
کارنما / گزارش رویدادهای فنی

ثبت دقیق تاریخچه رخدادها و فعالیت‌ها در کارگزار.

فنی و زیرساخت
سایت‌مپ (Sitemap)
نقشه سامانه

ساختار فهرست‌وار تمامی صفحات سامانه برای راهنمایی کاوشگرها.

فنی و زیرساخت
وب‌اپلیکیشن پیش‌رونده (PWA)
نرم‌افزار وب‌پایه / سامانه نصب‌پذیر

قابلیت نصب مستقیم سامانه مکتوم بر روی صفحه اصلی تلفن همراه و رایانه.

بخش ششم

جعبه ابزار فارسی‌نویسی و کلیدهای میانبر در سیستم‌عامل‌ها و نرم‌افزارها

برای نوشتن روان نیم‌فاصله، گیومه فارسی « »، نویسه «هٔ»، خط تیره بلند و علایم سجاوندی استاندارد، نیازی به برنامه‌های پیچیده ندارید. فیش‌های زیر کلیدهای میانبر استاندارد را در سیستم‌عامل‌ها و نرم‌افزارهای گوناگون نشان می‌دهند.

از تمامی کاربران، تدوین‌گران و پژوهشگران سامانه مکتوم خواهشمندیم صفحه‌کلید دستگاه خود را بر روی چیدمان «فارسی استاندارد» قرار دهند و در ثبت دیدگاه‌ها و توضیحات آثار، این کلیدهای ساده را به کار بگیرند.

درج نیم‌فاصله (فاصله مجازی)

در صفحه‌کلید استاندارد فارسی ویندوز، کلید ترکیبی Shift + Space سریع‌ترین و طبیعی‌ترین راه درج نیم‌فاصله است.

Shift + Space (یا Ctrl + Shift + 2)

گیومه باز و بسته فارسی (« »)

برای نقل‌قول‌های مستقیم، عناوین کتاب‌ها و برجسته‌سازی اصطلاحات در متن.

Shift + N (باز) / Shift + M (بسته)

نویسه «هٔ» (های همزه‌دار کسره اضافه)

برای اتصال واژگان مختوم به «ه» غیرملفوظ به کلمه بعدی (مانند: خانهٔ پدری، شیوه‌نامهٔ مکتوم).

Shift + G (یا ه + نیم‌فاصله + ی)

ویرگول (،) و نقطه‌ویرگول فارسی (؛)

هرگز از کامای انگلیسی (,) در خط فارسی استفاده نکنید؛ ویرگول فارسی سر به بالا دارد.

Shift + T (،) / Shift + Y (؛)

علامت سؤال (؟) و درصد فارسی (٪)

علامت سؤال در خط فارسی باید رو به سمت راست (به طرف جمله فارسی) باشد.

Shift + / (؟) / Shift + 5 (٪)

حرکات و اعراب‌گذاری (ـَ ـِ ـُ ـّ تنوین)

برای درج تشدید (Shift+F)، فتحه، کسره، ضمه و همزه در واژگان نیازمند ابهام‌زدایی.

Shift + A / S / D / F / Q / W / E
بخش هفتم - دانشنامه سریع ویراستاری

پرسش‌های متداول درست‌نویسی و واژه‌گزینی در سامانه مکتوم

در سامانه مکتوم، برای یکدستی بصری و سهولت ویرایش، قاعده کلی نگارش «ها» با نیم‌فاصله است (مانند پرونده‌ها، مستندها، قاب‌ها، پژوهش‌ها). در واژگانی که به حروف غیرچسبان (د، ذ، ر، ز، ژ، و، ا) ختم می‌شوند، هرچند چسبندگی ظاهری رخ نمی‌دهد، اما درج نیم‌فاصله از نظر فنی مانع از آن می‌شود که کلمه در انتهای سطر از نشانه جمع خود جدا بیفتد و در سطر بعد تنها بماند.
بخش هشتم

آزمایشگاه زنده پالایش و استانداردسازی خط فارسی

این قاب، ابزار کارگاهی و ویراستار هوشمند شماست. برخلاف سایر بخش‌های صفحه که برای حفظ آراستگی بصری در برابر انتخاب موشواره قفل شده‌اند، در این قاب می‌توانید متن در حال نگارش، گفتار متن مستند یا توضیحات پرونده خود را بنویسید یا جای‌گذاری کنید و پس از اصلاح خودکار ارقام، نویسه‌های عربی (ك/ي)، گیومه‌های فارسی، فاصله‌گذاری علایم و نیم‌فاصله‌ها، از متن پاکیزه رونوشت بگیرید.

ارقام فارسی‌شده۱۱
نویسه‌های بومی‌شده (ی/ک/«»)۱۳
نیم‌فاصله‌های اصلاح‌شده۱۳
در سال ۲۰۲۶ میلادی (۱۴۰۵ هجری خورشیدی)، پلتفرم «مکتوم» تلاش می‌کند تا فایل‌ها، پژوهش‌ها و راش‌های تاریخی را با بالاترین کیفیت (وضوح ۴K و نرخ ۶۰ فریم بر ثانیه — بدون واترمارک) در آرشیو خود برای اصحاب رسانه قرار دهد. همانطور که می‌دانید، این حرکت بزرگ‌تر، عمیق‌تر و ارزشمندتر از یک سایت ساده می‌باشد؛ چرا که به‌روز رسانی‌های پیوسته و پاسداشت زبان فارسی در آن هرگز فراموش نمی‌شود و پژوهشگران می‌توانند بهترین بهره‌برداری را از این گنجینه داشته باشند!
بخش پایانی — میثاق فرهنگی مکتوم

پیمان فارسی‌نویسی و پیشنهاد واژه به پایگاه داده مکتوم

پاسداشت زبان فارسی یک حرکت فردی یا تفننی نیست؛ زنجیره‌ای از تعهد فرهنگی و تمدنی میان ما و شماست. با ثبت نام خود در این میثاق، به جمع پاسداران زبان فارسی در زیست‌بوم رسانه‌ای مکتوم بپیوندید تا نام شما در طومار ماندگار سامانه ثبت شود.

همچنین اگر در حوزه تدوین، گرافیک، پژوهش یا فناوری برای واژه‌ای بیگانه برابرنهاد خوش‌تراش و زیبایی سراغ دارید، از قاب زیر برای ما بفرستید تا پس از بررسی و تأیید مدیر، در فرهنگ جامع واژه‌گزینی سامانه ثبت گردد.

طومار پاسداران زبان فارسی۰ هم‌پیمان

پیشنهاد برابرنهاد فارسی

ارزش‌های بنیادین ما

درباره ما و نذر فرهنگی مکتوم

آشنایی با منظومه فکری مکتوم، عهد آسمانی ما در اشتراک‌گذاری آزاد فیلم‌های خام و محتوای تولیدی بدون «مهر تصویر» و اهتمام به هویت ایرانی-اسلامی.

مشاهده صفحه درباره ما
پیش‌نیاز تولید محتوا و پیوستن به تیم

همکاری با ما در زیست‌بوم مکتوم

پایبندی به این شیوه‌نامه، نخستین گام برای پژوهشگران، تدوین‌گران، نویسندگان و مستندسازانی است که می‌خواهند به شبکه تولید سامانه مکتوم بپیوندند.

آغاز همکاری با مکتوم
ضوابط ثبت دیدگاه و بارگذاری آثار

قوانین و مقررات سامانه

مطالعه استانداردهای ثبت شناسه‌ها، نام‌گذاری پرونده‌های رسانه‌ای و ضوابط نگارش دیدگاه‌های کاربران در چارچوب قوانین سامانه مکتوم.

مطالعه قوانین و مقررات